Archiwum autora: prace

Prawne formy zabezpieczenia kredytu

Każdy kredyt udzielony przez bank jest obciążony ryzykiem jego niezwrócenia. Podejmując działania zmierzające do minimalizacji ryzyka kredytowego, banki udzielają kredytów tylko klientom posiadającym zdolność kredytową. Podstawą zabezpieczenia interesów banku jest dobra sytuacja ekonomiczno-finansowa kredytobiorcy, jednakże nawet przy najlepszych metodach oceny klienta trudno jest przewidzieć, czy sytuacja ta nie ulegnie pogorszeniu. Nawet solidna firma o dobrych fundamentach i wysokiej zdolności płatniczej może w wyniku splotu różnorodnych czynników, zwłaszcza w obliczu niestabilnych warunków gospodarowania, utracić zdolność płatniczą. Jest to dla banku wystarczający argument do żądania od kredytobiorców dodatkowych zabezpieczeń, będących instrumentem zaspokojenia roszczeń, w przypadku utraty zdolności klienta do spłaty kredytu. Zabezpieczenia służą bankom do odzyskania przyznanych kredytobiorcom środków pieniężnych wraz z odsetkami w przypadku zaprzestania spłat kredytu.[1]

Zabezpieczenia można podzielić na mające charakter materialny lub prawny. Zabezpieczenie materialne polega na przekazaniu bankowi w zamian za uzyskany kredyt ekwiwalentnej sumy pieniężnej lub innych praw majątkowych. Zabezpieczeniem tym jest posiadany przez kredytobiorcę majątek, którego łatwe upłynnienie zapewnia bankowi możliwość szybkiego wycofania udzielonego kredytu. Zabezpieczenie może mieć formą kaucji, blokady środków pieniężnych na rachunkach bankowych, przewłaszczenia rzeczy ruchomych. W przypadku tych zabezpieczeń ryzyko kredytowe nie zostaje przeniesione na osobę trzecią, a na określone wartości materialne będące w posiadaniu kredytobiorcy.

Zabezpieczenie prawne ma natomiast na celu uzyskanie przez bank możliwości ściągnięcia swoich wierzytelności od osób trzecich (np. poręczycieli) lub zapewnienie bankowi uprzywilejowanej pozycji w stosunku do innych wierzycieli przy dochodzeniu roszczeń z majątku kredytobiorcy (np. poręczenie wekslowe, poręczenie według prawa cywilnego, przelew wierzytelności, hipoteka, zastaw).

Najbardziej znanym podziałem prawnych zabezpieczeń kredytów, jest wyodrębnienie dwóch rozłącznych grup: osobistych i rzeczowych. Zabezpieczenie osobiste charakteryzuje się odpowiedzialnością osobistą (cywilną) osoby dającej zabezpieczenie, a więc całym jej majątkiem. Natomiast zabezpieczenie rzeczowe ogranicza odpowiedzialność osoby dającej zabezpieczenie do poszczególnych składników jej majątku. Podział ten opiera się wyłącznie na kryterium przedmiotowym (przedmiotu odpowiedzialności dłużnika).

Do zabezpieczeń osobistych należą:

1) poręczenie według prawa cywilnego,[2]

2) weksel własny in blanco,[3]

3) poręczenie wekslowe (awal),

4) gwarancja bankowa,[4]

5) przelew wierzytelności na zabezpieczenie,

6) przystąpienie do długu kredytowego,

7) pełnomocnictwo,

8) ubezpieczenie kredytu.

Do zabezpieczeń rzeczowych należą:

1) zastaw ogólny,

2) zastaw rejestrowy,[5]

3) zastaw na prawach według Kodeksu cywilnego,

4) przewłaszczenie na zabezpieczenie,

5) kaucja,

6) blokada środków na rachunku bankowym,[6]

7) hipoteka.

Bank może stosować kilka form zabezpieczenia jednocześnie, a jeżeli część kredytu została już spłacona, może zwolnić niektóre z nich, jeśli pozostałe zabezpieczają jego interes. Realna wartość zabezpieczenia przewyższa z reguły wysokość kredytu, gdyż wartość ta ulega wahaniom, musi również pokrywać koszty egzekucji.

Formę zabezpieczenia ustala się podczas negocjacji między bankiem i kredytobiorcą, a do najważniejszych czynników branych pod uwagę przez bank należą:

  • rodzaj i wysokość kredytu;
  • termin i sposób spłaty;
  • znajomość kredytobiorcy (dotyczy to głównie przedsiębiorstw) i określenie stopnia jego rzetelności;
  • sytuacja ekonomiczno-finansowa klienta i związane z nią ryzyko;
  • status prawny kredytobiorcy;
  • cechy danego zabezpieczenia, możliwość jego realnej kontroli oraz dochodzenia roszczeń w odniesieniu do określonej jego formy;
  • wielkość zabezpieczeń i różnorodność ich form;
  • przewidywany nakład pracy banku oraz koszt zabezpieczenia,
  • możliwość uwzględnienia danego rodzaju zabezpieczenia przy tworzeniu rezerw celowych;
  • zobowiązania finansowe kredytobiorcy.

Przyjęcie zabezpieczenia od kredytobiorcy wcale nie gwarantuje, że dzięki niemu cała kwota kredytu wraz z odsetkami i prowizją zostanie odzyskana. Nie ma, bowiem „zabezpieczeń idealnych”, jednak literatura wyróżnia cechy, którymi powinno charakteryzować się dobre zabezpieczenie:

  • płynność zabezpieczenia, czyli łatwość zbycia na wolnym rynku;
  • stosunkowo prosta konstrukcja prawna;
  • fakt zarejestrowania w przypadku zabezpieczeń rzeczowych;
  • wartość i łatwość wyceny;
  • zewnętrzny charakter zabezpieczenia; oznacza to, że zabezpieczenie dostarczane jest przez osobę trzecią, przez co jego wartość staje się niezależna od losów kredytobiorcy;
  • łatwe do obciążenia i niezbyt kosztowne.

Moment ustanowienia zabezpieczeń powinien być dostosowany do terminu podpisania umowy. Może być ono ustanowione przed udzieleniem, a także w czasie korzystania z kredytu, gdy jego spłata, według oceny banku, jest zagrożona z istotnych powodów, np. utraty majątku kredytobiorcy.

Zabezpieczenie może być ustanowione zarówno przez kredytobiorcę, jak i przez osobę trzecią. W przypadku ustanowienia kilku form zabezpieczenia jednocześnie, o kolejności i zakresie realizacji poszczególnych zabezpieczeń decyduje bank (wierzyciel).


[1] Grzywacz J., Podstawy bankowości, Difin, Warszawa 2002, s. 132

[2] Funkcjonowanie poręczenia, przelewu wierzytelności przystąpienia do długu, pełnomocnictwa, zastawu ogólnego, zastawu na prawach i hipoteki uregulowana została w przepisach Ustawy z dnia 23 kwietnia Kodeks Cywilny, Dz. U. Nr 16, póz. 93 z późn. zmianami.

[3] Weksel własny in blanco i poręczenie wekslowe funkcjonują w praktyce gospodarczej zgodnie z ustawą z dnia 28 kwietnia 1936 roku Prawo wekslowe, Dz. U. Nr 37, póz. 282.

[4] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, Dz. U. Nr 140, póz. 939.

[5] Zabezpieczenie to uregulowane jest ustawą z dnia 6 grudnia 1996 roku o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, Dz. U. Nr 149, póz. 703 z późn. zmianami.

[6] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, Dz. U. Nr 140, póz. 939.

Pojęcie i przyczyny występowania ryzyka bankowego

Interpretacja ryzyka bankowego w literaturze przedmiotu jest bardzo niejednorodna, istnieją różne definicje tegoż pojęcia. Zanim będzie ono scharakteryzowane, najpierw przybliżone zostanie ogólne znaczenie terminu „ryzyko”.

Słowo „ryzyko” pochodzi od starowłoskiego risicare – „odważyć się”. W słowniku wyrazów obcych pod hasłem „ryzyko” można znaleźć wyjaśnienie, że jest to możliwość zysków lub strat towarzysząca jakiejś czynności, niebezpieczna próba, odważenie się na jakiś niebezpieczny krok, niebezpieczne przedsięwzięcie. W tym samym źródle podano, że słowo „ryzykować” oznacza odważać się na jakiś niebezpieczny krok, próbować pomimo niepewności.[1]

A.H. Willet jako pierwszy dostrzegł różnicę pomiędzy ryzykiem a niepewnością, stwierdzając, iż ryzyko jest zjawiskiem obiektywnym, skorelowanym z subiektywną niepewnością wystąpienia niepożądanego zdarzenia[2].

Rozważania na temat istoty ryzyka w naukowej publicystyce ekonomicznej dają się jednak sprowadzić do dwóch głównych nurtów. Pierwszy z nich związany jest z teorią podejmowanych decyzji, która kładzie nacisk na niepewność przyszłości w odniesieniu do przyczyn. Drugi nurt związany jest z teorią zarządzania ryzykiem i akcentuje związek z możliwością chybienia celu w odniesieniu do działania.[3]

Nurt pierwszy wywodzi się od F. H. Knighta. Proponowane przez niego przyczynowe ujecie ryzyka nawiązuje do możliwości przyporządkowania pojawieniu się pewnych zdarzeń rozkładu prawdopodobieństwa. Jego zdaniem ryzyko następuje wówczas, gdy wynik danego działania lub decyzji może być określony za pomocą jednego z trzech rodzajów prawdopodobieństwa: matematycznego, statystycznego i szacunkowego. Gdy dla określenia wyniku danego działania lub decyzji nie można natomiast użyć żadnego rodzaju prawdopodobieństwa, mamy do czynienia z niepewnością.

J. Pfeffer w tymże nurcie zdefiniował ryzyko jako kombinacje hazardu, które jest mierzone prawdopodobieństwem; zaś niepewność jest mierzona przez poziom wiary.

Drugi nurt związany z teorią zarządzania ryzykiem skupia w działaniu skutki ryzyka ujmując je jako możliwość negatywnego chybienia celu, ale również, związaną z tym szansę jako możliwość pozytywnego chybienia celu. Pojęcie ryzyka interpretowane jest na podstawie wyobrażenia o tym, co ma nastąpić, przez co zdeterminowany jest stosunek ryzyka-szansy. Możliwość bezpośrednio i pośrednio wymierną, negatywnego chybienia celu ujmowana jest jako zagrożenie (niebezpieczeństwo). W celu rozróżnienia sytuacji określającej możliwość chybienia celu od sytuacji określającej możliwość negatywnego chybienia celu stosuje się niekiedy terminy: ryzyka spekulatywnego i ryzyka czystego.

Powyższe nurty nie są względem siebie rozłączne. Stanowi o tym wspólny element niepewności postrzeganej jako zagrożenie, niebezpieczeństwo możliwe w przyszłości. W ujęciu obydwu nurtów ryzyko definiuje się jako:

  • niebezpieczeństwo błędnych rozwiązań,
  • niebezpieczeństwo niepowodzeń działania,
  • niebezpieczeństwo negatywnego odchylenia od celu[4].

W. Przybylska-Kapuścińska określa ryzyko z punktu widzenia przyczyn jako pierwotne zaś rozpatrywane od strony skutków jako wtórne.

Z. Zawadzka w swej publikacji pisze, iż w działalności ekonomicznej nie można uniknąć ryzyka, gdyż w momencie podejmowania decyzji nie dysponuje się pełną informacją a nie zawsze trafnie można przewidzieć dalszy rozwój wydarzeń.

Rozmiary ryzyka występujące w działalności bankowej są zależne od wielu czynników wzajemnie na siebie oddziaływujących, niezależnych od działa banku. Do takich czynników zewnętrznych Z. Zawadzka zalicza[5]: czynniki ogólnogospodarcze (np. polityka gospodarcza państwa, zadłużenie budżetu, stopa inflacji, polityka banku centralnego), czynniki społeczne (np. skłonności klientów do oszczędzania), czynniki polityczne (zjednoczenie Niemiec), czynniki demograficzne (stopa bezrobocia) oraz czynniki techniczne (postęp w zakresie informatyki). Zwiększanie się ryzyka w działalności bankowej i niepewność na międzynarodowych rynkach finansowych, powodują też tendencje na międzynarodowych rynkach finansowych występujące od połowy lat siedemdziesiątych. Autorka wymienia tu:

  • liberalizację (celowe znoszenie przez władze ograniczeń w funkcjonowaniu rynków finansowych, która rozszerzyła działalność banków i innych instytucji finansowych, także z zagranicy),
  • integrację ekonomiczna gospodarek (wynika z dążeń do integracji i międzynarodowego podziału pracy również w sektorze finansowym),
  • postęp techniczny (rozwój informatyki, telekomunikacji),
  • globalizację rynków finansowych (polega na integracji narodowych i międzynarodowych rynków finansowych),
  • sekuryzację (zabezpieczenie należności papierami wartościowymi),
  • zmianę struktury klientów banku,
  • rozwój nowych rodzajów transakcji banku.

Powyższe tendencje są powodem zwiększonej niestabilności światowego systemu finansowego, który staje się coraz bardziej wrażliwy na kryzysy. Wskazują one na ciągły wzrost niepewności na rynkach finansowych.


[1] Z. Znaniecki, „Ryzyko kredytowe banku i możliwości jego ograniczania”, Poznań 1993, s. 58.

[2] Red. naukowy Wiesława Przybylska-Kapuścińska, Istota ryzyka i zarządzanie ryzykiem w banku komercyjnym, w „Zarządzanie ryzykiem i płynnością banku komercyjnego”, Poznań 2001, s. 6.

[3] G. Borys, „Zarządzanie ryzykiem kredytowym w banku”, PWN, Warszawa-Wrocław 1996, s. 12.

[4] Wiesława Przybylska-Kapuścińska, Istota ryzyka i zarządzanie ryzykiem w banku komercyjnym, w: pracy zbiorowej pod red. naukową Wiesławy Przybylskiej-Kapuścińskiej „Zarządzanie ryzykiem i płynnością banku komercyjnego”, Poznań 2001, s. 8.

[5] Z. Zawadzka, „Zarządzanie ryzykiem w banku komercyjnym”, Warszawa 1996, s. 10.

Leasing jako alternatywna forma kredytowania

1. Charakterystyka leasingu.

Wyraz leasing pochodzi od angielskiego słowa to lease, które w tłumaczeniu na język polski oznacza wydzierżawić, oddać w dzierżawę lub wypożyczyć. Należy podkreślić, iż leasing, z punktu widzenia ekonomiczno – prawnego, wyraźnie różni się od takich metod wejścia w posiadanie określonego przedmiotu, jak jego nabycie poprzez sprzedaż ratalną lub kupno na drodze dzierżawy, a także najmu. Można powiedzieć, iż w leasingu nie chodzi o nabycie prawa własności do wypożyczanej rzeczy, a jedynie o stworzenie możliwości jej użytkowania i uzyskaniu z jego tytułu określonych korzyści.
Leasing umożliwia realizację inwestycji na szczególnych warunkach, pozwala bowiem uniknąć nakładów kapitałowych, ponieważ koszty użytkowania maszyn lub urządzeń będących przedmiotem leasingu są pokrywane z bieżących dochodów firmy uzyskiwanych dzięki użytkowaniu tych rzeczy. Należy także zaznaczyć, iż od tradycyjnych metod finansowania danego przedsięwzięcia leasing różni się tym, iż firma korzystająca z niego nie otrzymuje do swojej dyspozycji środków pieniężnych w postaci gotówki, lecz ma w użytkowaniu środki produkcji lub inne dobra, które zaspokajają jej potrzeby w sposób bezpośredni. Leasing jest również pewną metodą zbytu towarów. Spełnia on wówczas funkcję przyspieszania procesu wymiany towarów na pieniądz i zasilania kapitałem procesu reprodukcji. Leasing może obejmować dobra inwestycyjne, zarówno ruchome jak i nieruchome, a także dobra konsumpcyjne trwałego użytku. Właściciele firm, korzystając z leasingu dóbr inwestycyjnych, mogą dzierżawić maszyny i urządzenia pozwalające na szybkie zbieranie i przetwarzanie informacji, maszyny produkcyjne, urządzenia biurowe, samochody dostawcze, itp. Leasing nieruchomości dotyczy natomiast budynków i budowli fabrycznych, magazynów oraz pomieszczeń sklepowych. Szczególnym przedmiotem leasingu mogą być kompletne linie produkcyjne lub kompletne obiekty wraz z elementami należącej do niej infrastruktury.

2. Rodzaje leasingu.

Istnieje wiele rodzajów i form leasingu. Jedne z nich są częściej stosowane, inne rzadziej. Wyróżnienie tych form następuje zgodnie z przyjętymi kryteriami, którymi mogą być:
* cel,
* sposób finansowania,
* specyfika,
* przedmiot umowy leasingu, itp.

2.1 Leasing finansowy i operacyjny.

Leasing finansowy to długoterminowe kontrakty bez możliwości wypowiedzenia w czasie określonym w umowie. W tym czasie ryzyko inwestycyjne ponosi biorca: raty leasingowe zsumowane za cały okres pokrywają koszty zakupu i instalacji obiektu leasingowego. W przypadku, gdy czas najmu jest krótszy niż przewidziany czas wykorzystania przedmiotu leasingu, proponuje się dawcy opcję zakupu lub przedłużonego najmu. Cena zakupu lub przedłużenia użytkowania jest ustalona z uwzględnieniem amortyzacji. Przy leasingu finansowym biorca traktowany jest jako inwestor. Zasadniczą funkcją tego rodzaju leasingu jest finansowanie inwestycji, tzn. maszyn, instalacji i pełnego wyposażenia zakładów.
W ramach leasingu finansowego, rozpatrując sumę przypadających rat w okresie najmu w relacji do kosztów dawcy, rozróżniamy leasing z pełną amortyzacją oraz leasing z niepełną amortyzacją.

Leasing operacyjny to umowy krótkoterminowe, z możliwością ich wypowiedzenia przez leasingobiorcę w trakcie trwania, z zachowaniem odpowiedniego terminu wypowiedzenia. Zawsze zostaje zastrzeżony okres minimalny (podstawowy) i dopiero po jego upływie leasingobiorca może skorzystać z tej możliwości. W ten sposób zabezpieczony jest zwrot określonej części nakładów i kosztów, co ma istotne znaczenie z punktu widzenia kalkulacji całego przedsięwzięcia dla obu stron biorących w nim udział. Okres najmu jest w tym przypadku krótszy od okresu eksploatacji przedmiotu leasingu. Ryzyko inwestycyjne ponosi dawca. Przedmiotem leasingu są tu np. samochody, kopiarki, urządzenia komputerowe i telekomunikacyjne, itp., a więc przedmioty, których wartość po roku lub dwóch latach użytkowania dość łatwo oszacować. Po upływie okresu najmu dawca odnajmuje przedmiot leasingu lub sprzedaje go dalej. Nakłady poczynione przez dawcę nie zwracają się w ramach jednej operacji – jednej umowy. Na przykład w Wielkiej Brytanii w przypadku operating lease spłaca się tylko 90% kosztów, albo jeszcze mniej. Leasingodawca osiągnie całkowicie pokrycie nakładów i kosztów dzięki następnym operacjom o charakterze
second – hand leasing, dokonywanym z kolejnymi klientami.

2.2 Leasing bezpośredni i pośredni.

Leasing bezpośredni występuje wtedy, gdy producenci określonego towaru zwracają się bezpośrednio do potencjalnych użytkowników, proponując im leasing jako alternatywę w stosunku do kupna. Kontrakt leasingowy przebiega tu bez włączenia firmy leasingowej. Dawca – dostawca przy ustalaniu rat leasingowych bierze pod uwagę nakład inwestycyjny (tj. koszty własne + zysk) oraz koszty operacji leasingu (tj. odsetki + premie od ryzyka inwestycyjnego + koszty zarządzania operacją).

W leasingu pośrednim występują trzy podmioty:
* producent określonego towaru,
* firma leasingowa,
* użytkownik.
Może wystąpić także czwarty partner, czyli instytucja finansowa, która refinansuje firmę leasingową. Pomiędzy producentem i firmą zostaje zawarta umowa kupna – sprzedaży, a pomiędzy spółką leasingową i użytkownikiem umowa o użytkowaniu na zasadach leasingu. Firma leasingowa pełni trzy podstawowe funkcje:
* finansowanie,
* ponoszenie ryzyka,
* świadczenie usług.
Wydatkiem firmy leasingowej jest cena, jaką płaci dostawcy, nabywając rzecz, którą przekaże leasingobiorcy do użytkowania, przychody natomiast to raty czynszu za użytkowanie, które firma ta otrzymuje w czasie trwania umowy. Różnica w czasie między wydatkiem, a otrzymanymi przychodami sprawia, że firma leasingowa finansuje leasingobiorców, z czym połączone jest ryzyko finansowe.

3. Uczestnicy transakcji.

W każdej umowie występują dwie strony. Jedną jest właściciel rzeczy – leasingodawca, który pozwala użytkownikowi na swobodne ich użytkowanie w zamian za umówione płatności i na pewnych, określonych warunkach.
Druga strona to osoba lub firma, która jest gotowa za udostępnienie rzeczy zapłacić. Wynika z tego, iż w leasingu prawo własności rzeczy pozostaje przy leasingodawcy, a na leasingobiorcy spoczywa obowiązek właściwego ich wykorzystania w działalności gospodarczej, konserwacji, napraw, ubezpieczenia. W zamian za to leasingobiorca ma na ogół możliwość przedłużenia okresu wynajęcia rzeczy, odkupienia ich na określonych warunkach od właściciela po wygaśnięciu umowy leasingowej, skorzystania z prawa pierwokupu lub wręcz przejęcia środka na własność nieodpłatnie.
Ponadto w transakcji leasingu może uczestniczyć bank oraz towarzystwa ubezpieczeniowe.
Finansowanie działalności leasingowej przez bank może przejawiać się w następujących formach:
1. udzielanie przez bank kredytów dla firm leasingowych (kredyty udzielane są na ogólnie obowiązujących zasadach i procedurach) mogą dotyczyć:
a) nabywania przedmiotu leasingu,
b) nabywania od przedsiębiorstw leasingowych wierzytelności z tytułu opłat leasingowych, jest to skup wierzytelności leasingowych.
2. prowadzenie operacji leasingowych na rachunek własny banku lub bankowej instytucji leasingowej.

We wszystkich wariantach oferty leasingowej koszty ubezpieczenia wszystkich przedmiotów leasingu w całym okresie umowy są pokrywane przez leasingodawcę. Dotyczy to także środków transportu, które są ubezpieczane w pełnym zakresie (AC, OC, NW, KR). Przedmioty leasingu ubezpieczone są w najpoważniejszych i największych firmach ubezpieczeniowych działających w Polsce, dzięki czemu można zapewnić klientom bezpieczeństwo użytkowania środków trwałych i zaproponować korzystniejsze warunki ubezpieczenia ze względu na wynegocjowane składki i zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela.

4. Umowa leasingu.

Tak jak każda metoda finansowania danego przedsięwzięcia, leasing odbywa się na podstawie określonej umowy zwanej umową leasingową. Jednak należy zaznaczyć, iż w polskim ustawodawstwie nie wymienia się umowy leasingowej wśród umów nazwanych. Najbliższa temu pojęciu jest umowa najmu, w której „wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz”(art.659 kc.). Umowa najmu różni się jednak od umowy leasingowej (którą należy traktować jako umowę nie nazwaną) tym, iż w tej ostatniej dzierżawa rzeczy stanowi sposób finansowania przedsięwzięcia gospodarczego. Umowa leasingowa jest więc pewną formą kredytowania tego przedsięwzięcia. Zwykle umowy, dla których stosuje się pojęcie leasingu, charakteryzuje to, że zawierają poza regulacjami przekazania prawa do wykorzystania dobra jeszcze inne elementy, które nie są zawarte w typowych umowach najmu. Uwzględnienie tych uzupełniających klauzul umownych pozwala na podział umów leasingowych na umowy leasingu operacyjnego i umowy leasingu finansowego.
Umowy leasingu finansowego charakteryzują następujące cechy:
* umowy nie mogą być wypowiedziane przez żadną ze stron w ciągu dość długiego okresu, w praktyce ten tzw. okres bazowy stanowi 60 – 80% czasu zużycia przedmiotu umowy,
* umowy są tak skonstruowane, że koszty nabycia lub wytworzenia obiektu, koszty oprocentowania oraz bieżące koszty administracyjne leasingodawcy są pokryte w pełni przez raty leasingowe oraz jednokrotne opłaty wnoszone na początku i na końcu okresu leasingu; pojedyncza umowa leasingowa pozwala leasingodawcy na pełną amortyzację obiektu;
* ryzyko związane z wykorzystaniem obiektu jest na czas trwania umowy przeniesione odpowiednimi jej klauzulami, albo bezpośrednio, albo w zakresie skutków finansowych na leasingobiorcę;
* leasingodawca często świadczy uzupełniające usługi serwisowe.

5. Schemat klasycznej umowy leasingu operacyjnego BEL LEASING Sp. z o.o.

Poniżej przedstawiono schemat typowej umowy leasingu operacyjnego udzielanego przez BEL LEASING Sp. z o.o., której właścicielem jest Big Bank Gdańsk S.A. Podstawowymi elementami tej umowy są:
1. leasingodawca
2. leasingobiorca
3. szczegóły dotyczące przedmiotu leasingu
4. opłaty
5. warunki leasingu i szczegóły dotyczące płatności.

Umowy leasingu operacyjnego mają następujące cechy:

* umowy są zawierane na czas krótki w porównaniu z czasem trwania ekonomicznego życia obiektu lub jeśli umowa jest zawarta na czas nieokreślony – okres wypowiedzenia umowy przez którąkolwiek ze stron jest krótki; leasingodawca nie może więc zakładać, że pojedyncza umowa leasingowa pokryje amortyzację przedmiotu tej umowy, tzn. pokryje koszty jego nabycia lub wytworzenia, oprocentowania i odpowiednich bieżących kosztów administracyjnych; przedmiot jest zamortyzowany tylko w wyniku całego łańcucha kolejnych postępujących po sobie umów leasingowych;
* ryzyko jest przez cały czas ponoszone przez leasingodawcę, zwłaszcza ryzyko przypadkowego zniszczenia, kradzieży, defektów technicznych, itp.;
* obie powyższe okoliczności skłaniają leasingodawcę do oferowania przekazania obiektu w użytkowanie tylko pod warunkiem świadczenia również usług serwisowych (bieżące naprawy, konserwacja) albo bezpośrednio przez leasingodawcę, albo wybraną przezeń firmę.

6. Obowiązki stron

Ze względu na fakt, iż umowy leasingu finansowego mają wyłącznie charakter transakcji czysto finansowych, nie przewidują one zazwyczaj żadnych zobowiązań ze strony leasingodawcy. Stąd też na leasingobiorcy spoczywać będzie obowiązek właściwej konserwacji, ubezpieczenia, jak również przerzucone zostaje na niego wszelkie ryzyko związane z użytkowaniem przedmiotu. Leasingodawca przelewa na użytkownika wszelkie uprawnienia z tytułu gwarancji, umowy ubezpieczenia, rękojmi, itp.
W leasingu operatywnym leasingodawca przejmuje na siebie obowiązek obsługi i konserwacji przedmiotu umowy. Związane z tym koszty usług albo zostają rozliczone w ramach całej sumy finansowania (uwidacznia się to w dokonywanych spłatach), albo równocześnie z umową leasingową podpisuje się odrębną umowę na serwis.

Operacje bankowe pośredniczące

Operacje pośredniczące mają charakter usług bankowych wykonywanych przez banki odpłatnie na zlecenie i na rachunek klientów. Zalicza się do nich przede wszystkim prowadzenie rachunków bankowych i przeprowadzanie ich za pośrednictwem rozliczeń pieniężnych. Podobnie operacje zakupu i sprzedaży papierów wartościowych, dokonane na zlecenie klienta, są operacjami pośredniczącymi.

Osoby prawne i fizyczne mogą otwierać rachunki bankowe w wybranym banku. Umowa o otwarcie rachunku bankowego ma charakter cywilno – prawny, a umawiające się strony są równorzędnymi partnerami. W umowie rachunku bankowego bank zobowiązuje się do przechowywania środków pieniężnych posiadacza rachunku oraz do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Jednostki gospodarcze dokonują za pośrednictwem banków rozmaitych operacji rozliczeniowych, korzystają z kredytów, deponują lokaty terminowe, gromadzą fundusze o różnym przeznaczeniu.

Zgodnie z polskim prawem bankowym, w celu przechowywania środków pieniężnych i przeprowadzania rozliczeń związanych z działalnością gospodarczą banki prowadzą rachunki bieżące, pomocnicze i lokat terminowych. Ponadto klient może mieć wydzielone rachunki (np. dla rozliczeń zagranicznych, rachunki kredytów).

Od 1994r. jednostki gospodarcze mają obowiązek posiadania rachunku bankowego i przeprowadzenia za jego pośrednictwem określonych rozliczeń w formie bezgotówkowej.

Operacje bankowe czynne

Prawo bankowe, obowiązujące od lutego 1998r., stworzyło podstawy formalne przebudowy polskiej bankowości. Zreformowany model bankowości zapewnia dualizm w kierowaniu pieniądza oraz konkurencyjność między bankami.

Banki wydają regulaminy, nazywane też instrukcjami lub zarządzeniami, które określają rodzaje i warunki wykonywanych operacji.

W operacjach czynnych banki wykorzystują zgromadzone środki udzielając różnego rodzaju kredytów, lokując kapitały własne i klientów w korzystnych przedsięwzięciach.

Udzielanie kredytów krótko – i średnioterminowych jest podstawowym rodzajem operacji bankowych. Konsekwencją tej działalności jest poszukiwanie przez banki źródeł jej finansowania w postaci gromadzenia wkładów i oszczędności.

Obok podstawowych operacji w postaci udzielania kredytów, banki przeprowadzają także inne operacje czynne. Należy do nich lokowanie środków własnych i powierzonych przez klientów w papierach wartościowych oraz w innych korzystnych inwestycjach. Cechą operacji aktywnych jest działanie banku na własny rachunek i ryzyko. Innym rodzajem operacji czynnych jest udzielanie przez banki różnego rodzaju gwarancji, poręczeń. W operacjach tych banki wprawdzie nie angażują własnych środków, ale przejmują ryzyko za klienta zlecającego udzielenie gwarancji.

Zalety i wady leasingu

Funkcjonalnie leasing można traktować jako pewną formę podziału pracy, gdyż inwestor nie musi sam dokonywać zakupu, finansować go, opodatkowywać i na końcu upłynniać jego przedmiot, tylko przekazuje te funkcje firmie leasingowej. Jak przy wszystkich formach podziału pracy, jest to korzystne dla obu stron, jeśli zmniejsza to koszty lub przysparza dodatkowych dochodów. Takie relatywne zalety leasingu mogą wynikać z następujących przyczyn:

  • niższych kosztów nabycia lub wytwarzania,
  • niższych kosztów bieżących,
  • wyższego przychodu ze sprzedaży.

1. Niższe koszty nabycia lub wytwarzania.

Firma leasingowa jako duży odbiorca może przy nabywaniu dóbr będących potem przedmiotem leasingu wynegocjować korzystniejsze ceny niż pojedynczy inwestor. W przypadku nieruchomości można sobie wyobrazić, że wyspecjalizowana spółka leasingowa, przejmująca w fazie budowy funkcje nadzorcze, działa bardziej efektywnie, co obniża koszty.

2. Niższe koszty bieżące.

Możliwe jest również, że pewne koszty bieżące, które ponosi się nawet w przypadku kupna na kredyt, kształtują się korzystniej, jeśli są ponoszone przez spółkę leasingową, a nie przez samego inwestora. Firma leasingowa, ze względu na rozmiary swej działalności może mieć dostęp do tańszych źródeł refinansowania niż inwestor występujący w roli kredytobiorcy. Spółka leasingowa może uzyskać korzystniejsze warunki przy zawieraniu umów ubezpieczeniowych i serwisowych.

3. Wyższy przychód ze sprzedaży.

W przypadku umów leasingowych, gdzie przedmiot leasingu po zakończeniu okresu umowy jest sprzedawany przez leasingodawcę, dodatkowe korzyści mogą być skutkiem większego doświadczenia firmy leasingowej w transakcjach na rynku nieruchomości lub używanych maszyn. Może to dać w efekcie niższe koszty transakcji i wyższy przychód ze sprzedaży.

Leasing stosowany w długim okresie przynosi dla firmy podobny efekt, jak długoterminowy kredyt. Wpływa to pozytywnie na stabilizację warunków działania użytkownika rzeczy i usprawnia jego politykę finansową. Wynika to z faktu, iż raty spłat są pod względem wielkości i terminów płatności z góry dostosowane do przewidywanych korzyści z użytkowania rzeczy. Leasing umożliwia szybszą amortyzację środków trwałych niż to wynika z powszechnie stosowanych w tej dziedzinie przepisów. W wielu krajach leasing jest zalecany ze względu na pewne przepisy fiskalne, które pozwalają na płacenie podatków za użytkowanie środków produkcji z bieżących przychodów firmy przed ich opodatkowaniem, a nie z zysku netto.

Z punktu widzenia firmy korzystającej z leasingu niezmiernie ważną cechą jest możliwość dostępu do osiągnięć postępu technicznego, co ma bardzo istotne znaczenie w dobie szybkiego zużywania się maszyn i urządzeń. Firma finansująca się poprzez leasing ma znacznie większe możliwości wymiany maszyn niż firma, która zakupiła maszyny na własność. Kupując na drodze leasingu, pozbywa się ona także kłopotów związanych ze zbytem lub likwidacją przestarzałych czy niepotrzebnych już środków produkcji.

4. Trudności w stosowaniu umów leasingowych w Polsce.

W gospodarce polskiej firmy przyzwyczajone są od lat do instytucji bankowych, stąd też nie mają barier psychologicznych do zaciągania kredytów. Leasing jest u nas formą prawie nie znaną przeciętnemu obywatelowi, który może mieć pewne opory do jego stosowania.
Inną przeszkodą w stosowaniu leasingu może być brak uregulowań prawnych w polskiej gospodarce związanych z zawieraniem umów leasingowych i określających prawa i obowiązki stron takiej umowy. Poza tym polskie prawo bankowe nie wprowadza leasingu jako operacji bankowej. Niewystarczające regulacje prawne utrudniają rozpowszechnienie u nas leasingu. Tymczasem leasing jest szczególnie przystosowany do polskich warunków. Wiele nowych przedsiębiorstw prywatnych, prywatyzowanych i państwowych nie dysponuje odpowiednim kapitałem na zakup urządzeń produkcyjnych. Można się spodziewać szerszego rozpowszechnienia leasingu. W Polsce działa około 40 przedsiębiorstw leasingowych często związanych z kapitałem bankowym. Natomiast banki nie zawierają jeszcze umów leasingowych.

Leasing a kredyt bankowy

1. Zestawienie cech.

W krajach, gdzie leasing jest powszechną formą transakcji finansowych, jest on tańszy od kredytu. Spowodowane jest to specyficznym rozliczeniem podatków. Podstawowa zasada sprowadza się do tego, że leasingodawca musi mieć pewność, że dostanie odpisy od podatków oraz płatności. Dzieli się tymi odpisami z użytkownikiem, obniża płatności, przez co leasing staje się atrakcyjniejszy niż inne formy zasilania finansowego.
Istnienie obok siebie alternatywnych form zasilania, jakimi są kredyt i leasing, zmusza właścicieli firm do zastanowienia się, z której formy skorzystać i podjęcia racjonalnej decyzji. Podjęcie decyzji „leasing czy kredyt” zależy od wyniku analizy „opłacalności” obu przedsięwzięć. Analiza taka powinna uwzględniać między innymi następujące cechy tych form zasilania:
1. W obu przypadkach firma musi wykazać się zdolnością do spłaty rat kapitałowych i procentów.
2. Aby móc zaciągnąć kredyt bankowy na inwestycje, firma musi posiadać część środków własnych (kredyt uzupełnia te środki w znacznej części). W przypadku leasingu finansowane jest 100% wartości dobra.
3. W przypadku korzystania z kredytu występuje rozbieżność w czasie między zainteresowaniem środków finansowych, a efektami z tych inwestycji. Przy leasingu środek zaczyna „na siebie zarabiać” praktycznie od momentu jego pozyskania.
4. Okres spłaty kredytu jest zazwyczaj krótszy niż okres użytkowania dobra. Raty w leasingu mogą być rozłożone na okres przewidywanego użytkowania dobra.
5. Jeżeli towarzystwa leasingowe refinansują się w bankach, to kredyt bankowy może być w ostatecznym rozrachunku tańszy od leasingu.
6. Leasing umożliwia szybszy dostęp do nowej technologii, co w warunkach gospodarki rynkowej może mieć bardzo poważne znaczenie.
7. Dobra wydzierżawione w formie leasingu nie stanowią własności leasingobiorcy, ich wartość nie jest wliczana w podstawę opodatkowania podatkiem majątkowym (dochodowym).

2. Rola banku w umowie leasingu.

Typem przedsiębiorstw finansowych, w których kapitale chcą uczestniczyć banki, są spółki leasingowe. Jednym z powodów jest dążenie banków do pozyskania bardzo dobrych kredytobiorców jakimi są zarówno spółki leasingowe, jak i ich klienci. Drugim powodem jest to, że banki chcą zapewnić sobie kontrolę przepływów finansowych tych spółek (głównie po to, aby wykorzystać dla swoich celów pieniądze tych spółek, pozostające na rachunkach bieżących i rachunkach depozytów krótkoterminowych) oraz osiągać wpływy z obsługi finansowej. Ze współpracą ze spółkami leasingowymi wiążą się też inne korzyści – banki często wykupują przyszłe należności tych spółek z tytułu zawartych umów leasingowych. Podstawowym zabezpieczeniem jest najczęściej obiekt leasingu. Dodatkowym dochodem banku jest prowizja pobierana przy dokonywaniu przelewów rat leasingowych.
Ponieważ przejęcie kontroli kapitałowej dużych spółek leasingowych działających od kilku lat w Polsce okazało się trudne, znaczna liczba banków zaczęła rozważać możliwość powołania własnych spółek leasingowych. Zrobił to m.in. BISE, BRE, BIG.

3. Rola towarzystw leasingowych.

Spółki leasingowe spełniają główną rolę w finansowaniu inwestycji. W kapitale spółek leasingowych chcą uczestniczyć banki. Jednym z powodów jest dążenie banków do pozyskania bardzo dobrych kredytobiorców, jakimi są zarówno spółki leasingowe, jak i ich klienci.
Leasing umożliwia realizację inwestycji na szczególnych warunkach, pozwala bowiem uniknąć nakładów kapitałowych, ponieważ koszty użytkowania maszyn lub urządzeń są pokrywane z bieżących dochodów firmy uzyskiwanych dzięki użytkowaniu tych rzeczy.

4. Towarzystwa leasingowe z udziałem banków na przykładzie BEL LEASING sp. z o. o.

W Polsce leasing jest coraz popularniejszą formą kredytowania. Najbardziej znanym towarzystwem leasingowym jest BEL LEASING
Sp. z o. o., które ma swoją placówkę także w Tarnowie. Działa ono na rynku od 1991r. Jest jedną z najdłużej funkcjonujących firm leasingowych w Polsce. Bezpieczeństwo umów zawieranych z BEL LEASNG gwarantuje wiarygodność finansowa spółki wynikająca z przynależności do Grupy Kapitałowej BIG Banku Gdańskiego S.A.
BEL LEASING stale uzupełnia i modyfikuje ofertę, stwarzając potencjalnemu klientowi swobodę wyboru najbardziej odpowiadającej mu opcji. BEL LEASING oferuje leasing większości środków trwałych, w tym:

* ciągników siodłowych i naczep,
* samochodów ciężarowych,
* autobusów,
* maszyn budowlanych i drogowych,
* urządzeń telekomunikacyjnych,
* sprzętu komputerowego,
* innych maszyn i urządzeń do produkcji i prowadzenia usług.

Porównując udział leasingu w finansowaniu inwestycji w Polsce i w krajach rozwiniętych gospodarczo, uwagę zwraca ciągle znaczny potencjał rozwoju tej formy finansowania inwestycji. Szansę na wykorzystanie tego potencjału mogą stworzyć w przyszłości nowe uregulowania prawno – podatkowe leasingu. Obecnie udział leasingu w finansowaniu dóbr inwestycyjnych wynosi w USA około 30%, a w krajach Europy Zachodniej 15 – 20%.
Usługi leasingowe pojawiły się w Polsce na przełomie 1990/91 roku i od tego czasu trwa ich systematyczny rozwój. Udział leasingu w finansowaniu inwestycji wzrastał stopniowo od 2,6% w 1992 roku do około 8% w 1997 roku.
BEL LEASING od początku istnienia zajmuje pozycję w czołówce firm leasingowych co potwierdziły wyniki uzyskane w 1997 roku. Według opublikowanego 23.04.1998 roku przez dziennik „Rzeczpospolita” raportu „Leasing w Polsce”, BEL LEASING zajął czwartą pozycję wśród firm leasingowych i posiadał około 6,17% udziału na rynku tych usług.

Zakończenie

Mimo, że udział transakcji leasingowych na rynku wzrasta to jego rola jest jeszcze ciągle zbyt mała. Wynikiem tego mogą być przedstawione trudności w rozwoju transakcji leasingowych związane przede wszystkim z brakiem rozwiązań prawnych. Wydaje się, że dostosowanie przepisów, głównie dotyczy udziału banków w transakcjach leasingowych, mogłoby spowodować jeszcze większe rozpowszechnienie tej usługi ze względu na potencjalnie większe zainteresowanie banków oraz związaną z tym szerszą reklamą tego produktu.

Bibliografia

1. Krzyżkiewicz Z. „Operacje bankowe”. Rozliczenia krajowe i zagraniczne”, Poltext, Warszawa 1998 r.
2. Bitz M., „Produkty bankowe”, Poltext, Warszawa 1996r.
3. Dobosiewicz Z., „Podstawy bankowości”, PWN, Warszawa 1997r.
4. Jaworski W., Krzyżkiewicz Z., Kasiński B., „Banki – rynek, operacje, polityka”, Poltext, Warszawa 1997r.
5. Drabowski E., Jaworski W., Krzyżkiewicz Z., „Bankowość”, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1988 r.
6. Jaworski W. „Bankowość. Podstawowe założenia”, Poltext, Warszawa 1998 r.
7. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. „Prawo bankowe”, Dz. U. Nr 140
poz. 939
8. Ustawa o Narodowym Banku Polskim z dn. 27 sierpnia 1997, Dz. U. Nr 140, poz. 938
9. Raport roczny 1997 BEL LEASING Sp. z o.o.
10. Oferta towarzystwa BEL LEASING Sp. z o.o.

1 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. „Prawo bankowe” (Dz. U. Nr 140, poz. 939)

2 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. „Prawo bankowe” (Dz. U. Nr 140, poz. 939)

Klasyfikacja operacji bankowych

Pojęcie operacje bankowe w szerokim znaczeniu obejmuje wszystkie rodzaje czynności bankowych. Należą do nich operacje bierne (pasywne), operacje czynne (aktywne) oraz operacje pośredniczące (usługowe).

Polskie Prawo bankowe wymienia następujące operacje bankowe nazywane tam czynnościami bankowymi:

* prowadzenie rachunków bankowych,
* przyjmowanie wkładów oszczędnościowych i lokat terminowych,
* przeprowadzanie rozliczeń pieniężnych,
* udzielanie i zaciąganie kredytów oraz pożyczek pieniężnych,
* wykonywanie operacji czekowych i wekslowych,
* przyjmowanie oraz dokonywanie lokat w bankach,
* udzielanie oraz przyjmowanie poręczeń i gwarancji bankowych,
* dokonywanie obrotu wartościami dewizowymi oraz prowadzenie obsługi finansowej obrotów z zagranicą,
* prowadzenie obsługi pożyczek państwowych,
* emitowanie papierów wartościowych oraz dokonywanie obrotu tymi papierami,
* dokonywanie zleconych czynności związanych z emisją papierów wartościowych,
* przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych,
* wykonywanie na zlecenie innych banków czynności należących do zakresu działania banków zlecających.

Charakterystyka leasingu jako nowej oferty bankowej

Wstęp pracy dyplomowej

Leasing – pojęcie, które podobnie jak „business”, „manager” i wiele innych weszło w swoim oryginalnym angielskim brzmieniu do słownictwa polskiego, zaczyna nabierać praktycznego znaczenia. Od pewnego czasu coraz częściej czytamy, słyszymy i sięgamy po leasing.
Jak się wydaje, polski biznesmen jest mniej zainteresowany pochodzeniem leasingu, bardziej natomiast chciałby zrozumieć jego znaczenie w przypadku gdy myśli o rozszerzeniu działalności prowadzonej przez siebie firmy, zwiększeniu produkcji, usług, unowocześnieniu dotychczasowego potencjału produkcyjnego, wprowadzeniu najnowszych technologii. Polski biznesmen powinien znaleźć odpowiedź na pytanie: czy dla zrealizowania zamierzonego przedsięwzięcia powinien sięgnąć po kredyt bankowy, czy skorzystać z leasingu?
Celem pracy jest przedstawienie najważniejszych z punktu widzenia przyszłych użytkowników leasingowanych przedmiotów, informacji na temat leasingu oraz zasady finansowania danego przedsięwzięcia poprzez leasing. Praca ma również ukazać zalety i wady leasingu oraz rolę towarzystw leasingowych ze szczególnym uwzględnieniem towarzystw z udziałem kapitału bankowego. Przykładem takiego towarzystwa jest BEL LEASING sp. z o.o., którego właścicielem jest BIG Bank Gdański S.A.