Archiwum kategorii: Pisanie prac

pisanie prac z bankowości

Wpływ cen usług bankowych na wynik finansowy BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wynik finansowy jest miarą efektów działalności banku. Odzwierciedla wszystkie przejawy działalności banku w danym okresie, które znajdują wyraz zarówno w przychodach, jak i w kosztach ich uzyskania. Osiąganie korzystnego wyniku finansowego jest jednym z głównych celów działalności banku. Różnica pomiędzy przychodami i kosztami jest wygospodarowanym zyskiem lub stratą.

Wyniki finansowe działalności banku określane są przez następujące kategorie ekonomiczne:

  • wynik na działalności bankowej, obejmujący wynik odsetkowy i pozaodsetkowy, przychody z akcji, udziałów i innych papierów wartościowych, wynik na operacjach finansowych oraz wynik z pozycji wymiany walut,
  • wynik z działalności operacyjnej stanowiący wynik z działalności bankowej pomniejszony o koszty działania banku (wynagrodzenia z narzutami, koszty eksploatacyjne i pozostałe, amortyzacja oraz różnice wartości rezerw i aktualizacji wartości majątku finansowego),
  • wynik finansowy brutto, stanowiący wynik operacyjny po uwzględnieniu per saldo zysków i strat nadzwyczajnych,
  • wynik finansowy netto, stanowiący wynik finansowy brutto pomniejszony o podatek dochodowy i inne obowiązkowe obciążenia.

Celem tej pracy jest wykazanie wpływu cen usług bankowych na wynik finansowy BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001, w związku z tym przeprowadzono więc analizę czynników kształtujących wynik finansowy Oddziału. Analizę rozpoczęto od badania wyniku na działalności bankowej. W tym celu sporządzono tabelę 24. i wykres 17.

 Tabela 24. Wynik  na  działalności  bankowej  BGŻ S.A.  Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata 1997 1998 1999 2000 2001
      I  kwartał 2 113,36 1 584,57 1 172,41 1 479,23 1 374,39
     II  kwartał 3 640,54 3 177,80 2 493,28 2 534,96 2 771,35
   III  kwartał 5 430,21 4 686,35 3 005,67 3 284,89 4234,15
   IV  kwartał 7 003,38 5 996,39 5 530,53 4 772,89 5 854,37
Wartość realna[1] 6 186,73 5 521,54 5 036,91 4 398,98 5 650,94

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 17. Dynamika  wyniku  na  działalności bankowej  BGŻ S.A.  Oddział w  Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Z danych zawartych w tabeli 24. wynika, że w latach 1997 – 2000 wynik na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie wykazywał tendencję malejącą. W roku 1998 nastąpiło zmniejszenie tego wyniku w porównaniu do roku poprzedniego o 1 006,99 tys. zł, tj. o 14,38% (realnie o 10,75%), w roku 1999 o 465,86 tys. zł, tj. o 7,77% (realnie o 8,78%), w roku 2000 o 757,64 tys. zł, tj. o 13,70%. W roku 2001 tendencja zmieniła się – wynik na działalności bankowej wzrósł o 1 081,48 tys. zł, tj. o 22,66% (realnie o 28,46%).

Kształt wykresu 17. potwierdza wnioski wyciągnięte na podstawie tabeli 24. odnośnie tendencji kształtowania się wyniku na działalności bankowej w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001, a mianowicie tendencję spadkową w latach 1997 – 2000 i wzrost w roku 2001. Wpływ na taką sytuację wywarło wyraźne zmniejszanie się przychodów z tytułu odsetek w latach 1997- 1999 i niewielki wzrost w latach 2000 – 2001. Koszty z tego tytułu w latach 1998 i 2000 charakteryzowały się wzrostem, w 1999 i 2001 natomiast spadkiem[2]. Przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych natomiast wykazywały w latach 1997 – 2001 wyraźną tendencję wzrostową, szczególnie w roku 1999 – wzrosły realnie o 46,73% i w roku 2000 – wzrosły realnie o 52,59%[3].

W celu dokładniejszego ustalenia czynników wpływających na wynik na działalności bankowej sporządzono tabelę 25. zawierającą strukturę tego wyniku.

Tabela 25. Struktura  wyniku  na  działalności  bankowej  BGŻ S.A.  Oddział  w Głogowie w latach 1997 – 2001

Rodzaj wyniku 1997 1998 1999 2000 2001
Z tytułu odsetek 6 655,76 5 565,72 5 029,02 4 144,89 4 766,73
Z tytułu prowizji i opłat    327,19    315,21    469,95    710,21    819,63
Na operacjach finansowych        4,91        2,37        4,95  – 134,57    – 72,14
Z pozycji wymiany      15,22    113,09      26,61      52,36    268,01
Na działalności bankowej 7003,38 5 996,39 5 530,53 4 772,89 5 854,37

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

 W wyniku analizy danych zawartych w tabeli 25. stwierdzono, że największe znaczenie dla wyniku na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 -2001 miał wynik z tytułu odsetek, pomimo systematycznego zmniejszania się tego wyniku w latach 1997 – 2000. Mniejszy wpływ wywierał wynik z tytułu prowizji i opłat bankowych, jednak wyraźna tendencja wzrostowa tego wyniku powoduje, że przypisuje się coraz większe znaczenie przychodom uzyskiwanym z tego tytułu, o czym już wcześniej wspomniano.

W celu ustalenia udziału poszczególnych źródeł wyniku na działalności bankowej w jego kształtowaniu sporządzono tabelę 26.

Tabela 26. Udział  odsetek  oraz  prowizji  i  opłat  w  wyniku  na  działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata Wynik

na działalności

bankowej

Wynik

z odsetek

 

Udział %

Wynik

z prowizji

i opłat

 

Udział %

 

1997 7 003,38 6 655,76 95,04 327,19   4,67
1998 5 996,39 5 565,72 92,82 315,21   5,26
1999 5 530,53 5 029,02 90,93 469,95   8,50
2000 4 772,89 4 144,89 86,84 710,21 14,88
2001 5 854,37 4 766,73 81,42 819,63 14,00

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Po przeanalizowaniu danych zawartych w tabeli 26 stwierdzono, że w latach 1997 – 2001 największy udział w wyniku na działalności bankowej BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 wykazywał wynik z tytułu odsetek. Systematycznej zmianie ulega struktura wyniku na działalności bankowej. Podstawowym jego źródłem pozostawały nadal odsetki, jednak udział wyniku z tytułu odsetek systematycznie zmniejszał się – od 95,04% w roku 1997 do 81,42% w roku 2001. Powodem tych zmian w strukturze był systematycznie rosnący w latach 1997 – 2000 wynik z tytułu prowizji i opłat bankowych – od 4,67% w roku 1997 do 14,88% w roku 2000. W roku 2001 udział prowizji i opłat nieznacznie zmniejszył się – z 14,88% do 14,00%, co spowodowane zostało ponad pięciokrotnym wzrostem wyniku z pozycji wymiany.

W okresie objętym tą pracą udział odsetek w wyniku na działalności bankowej banków komercyjnych wynosił: w roku 1998 69,7%, w roku 1999 63,0%, w roku 2000 60,8%, w roku 2001 53,7%[4], co potwierdza wcześniejsze wnioski o systematycznie malejących przychodach z tytułu odsetek. Udział wyniku z tytułu prowizji i opłat banków komercyjnych z kolei systematycznie wzrastał[5].

Kolejnym elementem wpływającym na wynik finansowy banku są koszty działania, ich dynamikę charakteryzują tabela 27. oraz wykres 18.

Tabela 27. Koszty działania BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Wyszczególnienie 1997 1998 1999 2000 2001
Koszty działania 1 063,23 1 490,13 1 496,93 1 809,26 1 795,87
Wartość realna   829,73 1 372,13 1 363,32 1 667,52 1 733,47

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 18. Dynamika  kosztów  działania  BGŻ S.A.  Oddział  w  Głogowie  w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Z analizy danych zawartych w tabeli 27. i przedstawionych na wykresie 18. wynika, że koszty działania BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2000 charakteryzowały się tendencją wzrostową. W kolejnych latach wzrost tych kosztów wynosił: w roku 1998 – 40,15% (realnie 65,37%) w stosunku do roku poprzedniego, w roku 1999 – 0,46% (realnie 0,64%), w roku 2000 – 20,86% (realnie 22,31%). W roku 2001 nastąpił ich minimalny spadek – o 0,74%, realnie jednak wzrosły o 3,95%.

Podobnie koszty działania banków komercyjnych w latach 1997 – 2001 wykazywały tendencję wzrostową, jednakże w roku 2001 nastąpiło spowolnienie dynamiki tych kosztów (ze 124,2% w roku 2000 do 102,0%), będące przede wszystkim konsekwencją zmniejszenia o 78,9% obciążenia banków wpłatami na Bankowy Fundusz Gwarancyjny (w stosunku do wysokich kwot wniesionych w 2000 roku w związku z upadłością Banku Staropolskiego S.A.), a także zredukowania o przeszło 5 288 osób (o 3,6%) średniego stanu zatrudnienia i utrzymania relatywnie niskiego tempa wzrostu średniego wynagrodzenia (6,9%, realnie 1,3%).

W celu scharakteryzowania czynników wpływających na koszty działania Oddziału sporządzono tabelę 28., zawierającą strukturę tych kosztów.

Tabela 28. Struktura kosztów działania BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Rodzaj kosztu 1997 1998 1999 2000 2001
Wynagrodzenia    589,34    687,95    814,86    962,53    916,15
Narzuty na wynagrodzenia    277,51    325,78    177,74    204,83    186,75
Pozostałe    196,38    476,40    504,33    641,90    692,97
R a z e m koszty działania 1 063,23 1 490,13 1 496,93 1 809,26 1 795,87
Wartość realna   829,73 1 372,13 1 363,32 1 667,52 1 733,47

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

W wyniku analizy danych zawartych w tabeli 28. stwierdzono, że w latach 1997 – 2001 zasadniczą pozycję kosztów działania Oddziału stanowiły wynagrodzenia. Ich udział w kosztach działania w kolejnych latach kształtował się następująco: w roku 1997 – 55,43%, w roku 1998 – 46,17%, w roku 1999 – 54,44%, w roku 2000 – 53,20%, w roku 2001 – 51,01%. Począwszy od roku 2000 następował powolny spadek udziału wynagrodzeń w kosztach działania Oddziału.

Wartość realna wynagrodzeń w latach 1997 – 2001 wynosiła odpowiednio: w roku 1997 – 520,62 tys. zł, w roku 1998 – 633,47 tys. zł, w roku 1999 – 742,22 tys. zł, w roku 2000 – 887,12 tys. zł, w roku 2001 – 884,31 tys. zł.

W latach 1997 – 2000 daje się zauważyć tendencja wzrostowa wynagrodzeń. W roku 1998 wynagrodzenia wzrosły o 16,73% (realnie o 21,68%) w porównaniu do roku poprzedniego, w roku 1999 o 18,45% (realnie o 17,7%), w roku 2000 o 18,12% (realnie o 19,52%). W roku 2001 nastąpiło zmniejszenie wynagrodzeń o 4,82% (realnie o 0,32%), które było wynikiem zmiany stanu zatrudnienia w Oddziale spowodowanego przeniesieniem Wydziału Windykacji, a także kadr, wraz z zatrudnionymi osobami do Oddziału w Legnicy.

Należy także stwierdzić, że w badanym okresie nastąpił wzrost kosztów eksploatacyjnych Oddziału, ze 196,38 tys. zł w roku 1997 do 692,97 tys. zł w roku 2001. Największy wzrost wystąpił w roku 1998 – o 142,59%, spowodowany został wymianą sprzętu komputerowego na urządzenia nowocześniejsze, a w związku z tym i znacznie szybsze. Kolejny większy wzrost – o 27,28% – nastąpił w roku 2000 w wyniku połączenia Oddziału z Oddziałem w Legnicy. W związku z utworzeniem wspólnej bazy, a więc i korzystaniem ze wspólnego serwera zaszła konieczność wymiany części urządzeń komputerowych (szczególnie tych wykorzystywanych w trakcie bezpośredniej obsługi klientów) na szybsze. W wyniku korzystania ze wspólnej bazy wzrosły też koszty łączy.

Systematycznie wzrastał też udział kosztów eksploatacyjnych w kosztach działania Oddziału i w kolejnych latach wynosił: w roku 1997 – 18,47%, w roku 1998 – 31,97%, w roku 1999 – 33,69%, w roku 2000 – 35,48%, w roku 2001 – 38,59%.

W celu scharakteryzowania relacji kosztów działania Oddziału do wyniku na działalności bankowej sporządzono tabelę 29.

Tabela 29. Koszty  działania  a  wynik  na  działalności  bankowej  BGŻ  S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata Wynik

na działalności

bankowej

Koszty działania Relacja

koszty / wynik

w %

1997 7 003,38 1 063,23 15,18
1998 5 996,39 1 490,13 24,85
1999 5 530,53 1 496,93 27,07
2000 4 772,89 1 809,26 37,91
2001 5 854,37 1 795,87 30,68

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 19. Relacja  kosztów  działania  do  wyniku  na  działalności  bankowej BGŻ  S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Na podstawie danych ujętych w tabeli 29. należy stwierdzić, że w latach 1997 – 2000 relacja kosztów działania do wyniku na działalności bankowej wykazywała wyraźną tendencję rosnącą. W roku 2001 nastąpiła zmiana – z 37,91% na 30,68%. W roku 1997 15,18% wyniku na działalności bankowej przeznaczono na zrównoważenie kosztów działania Oddziału, w roku 1998 o 9,67 pp. więcej, w roku 1999 o 2,22 pp., w roku 2000 już o 10,84 pp. więcej. Zmiana tendencji nastąpiła w roku 2001, kiedy zrównoważenie kosztów działania wymagało o 7,23 pp. mniej wyniku na działalności bankowej.

Z układu danych na wykresie 19. wynika, że coraz większą część wyniku na działalności bankowej w latach 1997 – 2000 Oddział musiał przeznaczać na pokrycie kosztów działania Oddziału. W roku 1997 było to 15,18%, w roku 1998 – 24,85%, w roku 1999 – 27,07%, w roku 2000 – 37,91%. W latach 1997 – 2000 wynik na działalności bankowej systematycznie zmniejszał się, natomiast koszty działania wykazywały tendencję wzrostową. W roku 2001 natomiast w wyniku znacznego zwiększenia wyniku na działalności bankowej – o 22,66% – i nieznacznego spadku kosztów działania, na pokrycie tych ostatnich potrzeba było 30,68% wyniku na działalności bankowej, a więc mniej niż w roku poprzednim o 7,23 pp.

Na podstawie następnej tabeli – 30. zbadano relacje kosztów działania i wyniku z tytułu odsetek.

Tabela 30. Koszty  działania  a  wynik  z  tytułu  odsetek  BGŻ  S.A. Oddział  w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata Wynik

z tytułu odsetek

Koszty działania Relacja

koszty / wynik w %

1997 6 655,76 1 063,23 15,97
1998 5 565,72 1 490,13 26,77
1999 5 029,02 1 496,93 29,77
2000 4 144,89 1 809,26 43,65
2001 4 766,73 1 795,87 37,68

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Z danych zawartych w tabeli 30. wynika, że w latach 1997 – 2000 coraz większą część wyniku z tytułu odsetek Oddział musiał przeznaczać na pokrycie kosztów działania. W roku 1997 było to 15,97%, w roku 1998 – 26,77% (o 10,8 pp. więcej niż w roku poprzednim), w roku 1999 – 29,77% (o 3,0 pp. więcej), w roku 2000 – 43,65% (o 13,88 pp. więcej). W roku 2001, w rezultacie zwiększenia wyniku z tytułu odsetek i nieznacznego spadku kosztów działania, na zrównoważenie tych ostatnich należało przeznaczyć 37,68% wyniku z tytułu odsetek, tj. o 5,97 pp. mniej niż w roku poprzednim. Relację kosztów działania i wyniku finansowego przedstawiono na wykresie 20.

Wykres 20. Relacja kosztów  działania  do  wyniku  z  tytułu  odsetek  BGŻ  S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Kształt wykresu potwierdza wnioski wyciągnięte w wyniku analizy danych zawartych w tabeli 30., tzn. systematyczne zmniejszanie się różnicy między wynikiem z tytułu odsetek a kosztami działania Oddziału w latach 1997- 2000.

W celu stwierdzenia relacji zachodzących między wynikiem z tytułu prowizji i opłata kosztami działania BGŻ S.A. Oddział w Głogowie sporządzono tabele 31. oraz wykres 21.

Tabela 31. Koszty działania a wynik z tytułu prowizji i opłat BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata Wynik

z tytułu prowizji

i opłat

Koszty działania Relacja

wynik / koszty

w %

1997   327,19 1 063,23 30,77
1998   315,21 1 490,13 21,15
1999   469,95 1 496,93 31,39
2000   710,21 1 809,26 39,25
2001   819,63 1 795,87 45,64

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 21. Relacja  kosztów  działania do  wyniku z tytułu prowizji i opłat BGŻ  S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Po przeprowadzeniu analizy zawartych w tabeli 31. i przedstawionych na wykresie 21. należy stwierdzić, że począwszy od roku 1999 wynik z tytułu prowizji i opłat bankowych pokrywał coraz większą część kosztów działania Oddziału. W kolejnych latach relacje tych wielkości kształtowały się następująco: w roku 1997 wynik z tytułu prowizji i opłat pokrywał 30,77% kosztów działania Oddziału, w roku 1998 – 21,15% (o 9,62 pp. mniej), w roku 1999 – 31,39% (o 10,24 pp. więcej), w roku 2000 – 39,25% (o 7,86 pp. więcej), w roku 2001 – 45,64% (o 6,39 pp. więcej)

Wobec coraz częstszych opinii, że wynik z tytułu prowizji i opłat powinien pokrywać koszty wynagrodzeń, zbadano relacje zachodzące między tymi wielkościami w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie. W tym celu sporządzono tabelę 32.

Tabela 32. Wynik  z  tytułu  prowizji i opłat  a  koszty z tytułu  wynagrodzeń  w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Lata Wynik

z tytułu prowizji

i opłat

Koszty

wynagrodzeń

Relacja

wynik / koszty

w %

1997   327,19 589,34 55,52
1998   315,21 687,95 45,82
1999   469,95 814,86 57,67
2000   710,21 962,53 73,79
2001   819,63 916,15 89,46

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Na podstawie danych zawartych w tabeli 32. stwierdzono, że w latach 1997 – 2001 wynik z tytułu prowizji i opłat pokrywał coraz większą część kosztów wynagrodzeń. Relacje te w kolejnych latach kształtowały się następująco: w roku 1997 wynik z tytułu wynagrodzeń równoważył 55,52% kosztów wynagrodzeń, w roku 1998 – 45,82%, w roku 1999 – 57,67%, w roku 2000 – 73,79%, w roku 2001 89,46%. W latach 1999 – 2001 wynik z tytułu prowizji i opłat rósł znacznie szybciej niż rosły koszty wynagrodzeń, wzrosty tych wielkości kształtowały się w kolejnych latach następująco: w roku 1999 wynik z prowizji i opłat wzrósł o 49,09%, podczas gdy koszty wynagrodzeń o 16,73%, w roku 2000 odpowiednio – 51,12% i 18,12%, w roku 2001 wynik z prowizji i opłat wzrósł o 15,41%, koszty wynagrodzeń natomiast zmalały o 4,82%. W celu lepszego zobrazowania zachodzących relacji na podstawie danych z tabeli 32 sporządzono wykres 22.

Wykres 22. Wynik  z  tytułu  prowizji i opłat  a  koszty z tytułu wynagrodzeń  w BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Kształt wykresu 22. wyraźnie charakteryzuje relacje zachodzące między wynikiem z tytułu prowizji i opłat bankowych a kosztami z tytułu wynagrodzeń BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 – systematyczne zmniejszanie się różnicy między tymi wielkościami. W roku 2001 jeszcze tylko 10,54% kosztów wynagrodzeń nie znalazło pokrycia w wyniku z prowizji i opłat.

Na wynik finansowy banku, oprócz wcześniej scharakteryzowanych: wyniku na działalności bankowej i kosztów działania wpływają także: koszty amortyzacji, różnica wartości rezerw i aktualizacji oraz wynik na operacjach nadzwyczajnych. Ich wpływ na wynik finansowy banku przedstawiony zostanie w trakcie badania struktury tego wyniku. W związku z faktem, że rozliczenia podatku za wszystkie jednostki organizacyjne dokonuje Centrala Banku, w trakcie przeprowadzania analiz używane jest pojęcie wynik finansowy.

W celu określenia dynamiki wyniku finansowego BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 sporządzono tabelę 33. i wykres 23.

Tabela 33. Wynik  finansowy  BGŻ  S.A.  Oddział  w  Głogowie  w  latach 1997 – 2001

Lata 1997 1998 1999 2000 2001
 

Wynik

 

3 336,11

 

5 810,13

 

13 907,95

 

9 193,29

 

1 657,19

Wartość

realna

 

2 947,09

 

5 350,03

 

 

12 666,62

 

8 473,08

 

1 599,60

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Wykres 23. Dynamika  wyniku  finansowego  BGŻ  S.A.  Oddział w Głogowie  w latach 1997 – 2001

 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Na podstawie danych zawartych w tabeli stwierdzono, że wynik finansowy Oddziału w latach 1997 – 1999 charakteryzował się wyraźną tendencją wzrostową, począwszy od roku 2000 następował jego spadek. Dynamika tego wyniku w kolejnych latach przedstawiała się następująco: w roku 1998 wynik finansowy Oddziału wzrósł o 74,16% (realnie o 81,54%), w roku 1999 wzrósł o 139,37% (realnie o 136,75%), w roku 2000 zmalał o 33,90% (realnie o 33,11%), w roku 2001 ponownie uległ zmniejszeniu – o 81,97% (realnie o 81,12%). Tendencje kształtowania się wyniku finansowego Oddziału odzwierciedla kształt wykresu 23.

W celu ustalenia przyczyn tych tendencji sporządzono tabelę 34., zawierającą strukturę wyniku finansowego Oddziału.

Tabela 34. Struktura  wyniku  finansowego  BGŻ  S.A.  Oddział  w  Głogowie w latach 1997 – 2001

Wyszczególnienie 1997 1998 1999 2000 2001
Wynik z odsetek  6 655,76  5 565,72    5 029,02  4 144,89 4 766,73
Wynik z prowizji   327,19     315,21      469,95     710,21   819,63
Wynik na operacjach

finansowych

 

4,91

 

2,37

 

4,95

 

-134,57

 

-72,14

Wynik z pozycji

wymiany

 

15,22

 

113,09

 

26,61

 

52,36

 

268,01

Pozostałe przychody

operacyjne

 

16,04

 

4,63

 

9,17

 

113,98

 

81,23

Pozostałe koszty

operacyjne

 

29,53

 

0,53

 

11,65

 

136,30

 

62,11

Koszty działania

banku

 

1 063,23

 

1 490,13

 

1 496,93

 

1 809,26

 

1 795,87

Amortyzacja     84,29       96,97       145,16    226,64   281,60
Różnica wartości

rezerw i aktualizacji

 

2 506,20

 

-1 396,74

 

-10 021,99

 

-6 478,62

 

2 138,83

 

Wynik finansowy

 

3 336,11

 

5 810,13

 

13 907,95

 

9 193,29

 

1 657,19

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych BGŻ S.A. Oddział w Głogowie

Analizując strukturę wyniku finansowego BGŻ S.A. Oddział w Głogowie należy stwierdzić, że o jego poziomie decydował wynik na działalności bankowej. Głównym źródłem przychodów Oddziału były przychody z tytułu odsetek, a w następnej kolejności przychody z tytułu prowizji. Podstawową pozycja kosztów były koszty z tytułu odsetek[6].

W latach 1997 – 2001 przychody z tytułu odsetek wykazywały tendencję spadkową, przychody z tytułu prowizji i opłat natomiast – wzrostową. Analizując jednak wzajemne relacje tych wielkości należy stwierdzić, że przychody z tytułu odsetek SA kilkakrotnie wyższe niż przychody z tytułu prowizji.

Każda czynność bankowa związana jest z ponoszeniem określonych kosztów. Ich odpowiednie rozpoznanie i określenie wysokości rzutuje bezpośrednio na opłacalność danej czynności bankowej, a także często przesądza o powodzeniu oferty banku skierowanej do różnych grup klientów. Dużą wagę należy także przypisać kosztom z tytułu odsetek. Im mniej bowiem Bank będzie płacił klientom za przyjęte depozyty, tym wynik z tytułu odsetek będzie wyższy, a co za tym idzie, także i wynik finansowy.

Koszty działania Oddziału w latach 1997 – 2001 systematycznie rosły. Największy wpływ na ich zwiększenie wywarł wzrost kosztów wynagrodzeń oraz stale rosnące koszty eksploatacyjne. Coraz częściej mówi się o konieczności pokrycia wynagrodzeń dochodami z tytułu prowizji. Wymaga to znacznego zintensyfikowania działań ze strony nie tylko kierownictwa Banku, ale także pozostałych pracowników, w celu przyciągnięcia do Banku nowych klientów, którzy mogliby przysłużyć się zwiększeniu przychodów Banku. Często w trosce o wynik finansowy dokonuje się w bankach redukcji zatrudnienia, co wpływa z kolei na pogorszenie jakości usług.

Amortyzacja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych charakteryzowała się systematycznym wzrostem, na który wpłynęły wydatki wynikające głównie z konieczności wymiany lub zabezpieczenia istniejących systemów informatycznych przed problemem roku 2000, a także przygotowywaniem się do wprowadzenia Centralnego Systemu Informatycznego w Banku. Oddział w Głogowie jako drugi z kolei zostanie włączony do tego Systemu w roku 2002.

Poza wymienionymi wcześniej czynnikami, znaczący wpływ na wynik finansowy Oddziału wywarły różnice wartości rezerw. Tworzenie odpisów na rezerwy na należności zagrożone, poniżej standardu, wątpliwe lub stracone powoduje zmniejszenie wyniku finansowego, natomiast rozwiązanie tych rezerw – jego zwiększenie. W roku 1997 różnica wartości rezerw wynosiła 2 506,20 tys. zł (więcej rezerw utworzono niż rozwiązano), co spowodowało zmniejszenie wyniku finansowego o tę kwotę. W roku 1998 z kolei w wyniku rozwiązania rezerw wynik finansowy zwiększył się o 1 396,74 tys. zł. W roku 1999 wskutek rozwiązania rezerw wynik finansowy zwiększył się o 10 021,99 tys. zł i osiągnął najwyższy poziom w badanym okresie. W roku 2000 kolejne rozwiązanie rezerw przyczyniło się do zwiększenia wyniku finansowego o 6 478,62 tys. zł. W roku 2001 natomiast należało te rezerwy dotworzyć, w następstwie czego wynik finansowy zmniejszył się o 2 138,83 tys. zł. Jak już wcześniej wspomniano, rok 2001 był okresem pogorszenia sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstw oraz słabszych perspektyw dochodowych gospodarstw domowych, w związku z rosnącym udziałem należności zagrożonych Centrala Banku wprowadziła bardziej rygorystyczne procedury udzielania kredytów.

Reasumując, podstawowym czynnikiem determinującym wynik finansowy BGŻ S.A. Oddział w Głogowie w latach 1997 – 2001 były ceny świadczonych usług. Głównym źródłem przychodów Oddziału były przychody z tytułu odsetek oraz przychody z tytułu prowizji i opłat bankowych, natomiast główna pozycję kosztów stanowiły koszty z tytułu odsetek. Wpływ na ich wysokość wywiera cena – stopa oprocentowania lokat oraz kredytów, a także prowizje i opłaty pobierane za świadczone usługi. Cena jest źródłem dochodów instytucji finansowej – musi być zgodna z oferowaną wartością i powinna gwarantować zyski. Różnica między stopą procentową kredytów a stopą procentową lokat stanowi zysk banku. W gospodarce rynkowej koszty pozyskania funduszy przez bank decydują o kosztach kredytowania. Oznacza to, że w miarę zawężania na rynku marginesu płynności, z reguły w konsekwencji starań banku centralnego o spowolnienie tempa inflacji, wzrasta oprocentowanie lokat, a to zwiększa koszt funduszy. Banki reagują na takie ograniczenie rentowności podwyższeniem oprocentowania kredytów, bądź ponownym ustaleniem poprzedniej marży odsetkowej. W miarę obniżenia oprocentowania na skutek rozluźnienia rygorów płynności na rynku obniży się przede wszystkim oprocentowanie lokat, a następnie oprocentowanie kredytów, kiedy tendencja zniżkowa już wyraźnie zaznaczy się na rynku. W związku z tym zyski banku SA raczej ograniczone w okresie wzrostu stóp procentowych, a zwiększają się wtedy, gdy stopy maleją.

Elementem rozwoju banku jest wybór – dążyć do osiągania zysku przez ustanowienie możliwie wysokich marż banku i stawek prowizji czy może starać się osiągnąć dobry wynik dzięki konkurencyjnym stawkom oprocentowania oraz prowizji i równocześnie dużym obrotom. Lepszym wyborem nie tylko dla zysku, ale i dla imane banku wydaje się maksymalizowanie obrotów przy umiarkowanych stawkach odsetek i prowizji. Jednak swoboda decyzji w tej sprawie jest zawsze ograniczona realiami. Trzeba uwzględnić między innymi jakość bazy technicznej banku, sytuację rynkową i działania konkurencji.

Każdy podmiot gospodarczy, który pragnie utrzymać i(lub) umacniać swoją pozycje na rynku, musi dostosowywać się do zmieniających się warunków rynkowych oraz wymagań i potrzeb swoich odbiorców. Odnosi się to do wszystkich sektorów gospodarki, a więc także do sektora usług finansowych, w tym szczególnie do banków.


[1] Stopa inflacji w latach 1997 – 2001 wynosiła: 1997 – 13,2%, 1998 – 8,6%, 1999 – 9,8%, 2000 – 8,5%, 2001 – 3,6%.

[2] Patrz: tabele 14. i 20.

[3] Patrz: tabela 15.

[4] Sytuacja finansowa banków, op. cit., syntezy z lat 1999 – 2001

[5] Ibidem

[6] Patrz: Tabela 23.

Ustalanie kosztów usług bankowych

Kalkulację kosztu pozyskania środków pieniężnych można przeprowadzić w odniesieniu do konkretnego depozytu lub do średniego kosztu wszystkich depozytów zgromadzonych w banku. W tym drugim przypadku uwzględniany winien być średni ważony koszt ich pozyskania[1].

Drugim niezależnym od banku kosztem pozyskania depozytów jest obciążenie związane z systemem ich gwarantowania w postaci obowiązkowych opłat rocznych wnoszonych przez podmioty objęte systemem gwarantowania na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w wysokości sumy iloczynów[2]:

  • stawki nie przekraczającej 0,4% i sumy aktywów bilansowych oraz gwarancji i poręczeń ważonych ryzykiem,
  • Stawki nie przekraczającej 0,2% i sumy ważonych ryzykiem pozostałych zobowiązań pozabilansowych, z wyłączeniem linii kredytów przyrzeczonych, dla których stawka wynosi 0; przez kredyty przyrzeczone rozumie się wynikającą z umowy kwotę zobowiązania do udzielenia kredytu, pomniejszoną o kwotę jego wykorzystania.

Wniesiona opłata roczna stanowi koszt uzyskania przychodu, wywiera jednak pośredni wpływ na koszty pozyskania depozytów. Obciążeniem banku z tytułu zgromadzonych środków na rachunkach bankowych jest także obowiązkowe uczestnictwo w tworzeniu funduszu ochrony środków gwarantowanych w celu zaspokojenia roszczeń deponentów. Związek Banków Polskich postuluje modyfikację przepisów, które zapewniałyby stabilne tworzenie funduszu rezerwowego, ochronę środków gwarantowanych w taki sposób, aby obciążenia banków w przypadku konieczności wypłat nie były jednorazowe i tak dotkliwe, jak po ogłoszeniu upadłości Banku Staropolskiego[3].

Kolejnym czynnikiem mającym wpływ na koszt pozyskania depozytu – zależnym już od banku – jest metoda naliczania odsetek. Nie ma ona znaczenia jedynie w przypadku wkładów a’vista, ich stopa oprocentowania ustalana jest w skali jednego roku. W przypadku wkładów krótko-, średnio- i długoterminowych istotnym jest ustalony termin kapitalizacji – roczny, półroczny, kwartalny czy też miesięczny. Koszt pozyskania jednostki pieniężnej wzrasta bowiem wraz z krótszym okresem bazowym kapitalizacji. Podejmując więc określone decyzje związane z kapitalizacją przyjętych depozytów, należy zawsze uwzględniać ich skutki finansowe[4].

Całkowity koszt pozyskania depozytów musi uwzględniać element kosztów własnych. Ustalenie kosztów ponoszonych przez bank, które można przypisać jednej złotówce zgromadzonego wkładu bankowego jest niezmiernie trudne. Spowodowane jest to dużą różnorodnością kosztów ponoszonych przez bank z jednej strony i różnorodną działalnością z drugiej.

Każda czynność bankowa związana jest z ponoszeniem określonych kosztów. Ich odpowiednie rozpoznanie i określenie wysokości rzutuje bezpośrednio na opłacalność danej czynności bankowej, a także często przesądza o powodzeniu oferty banku skierowanej do różnych grup klientów. Wśród kosztów ponoszonych przez bank można wyodrębnić koszty ogólne banku, koszty rodzajowe i koszty bezpośrednio związane z daną usługą bankową. Koszty ogólne ponoszone są nie w związku ze świadczeniem konkretnej usługi, ale w celu zaspokojenia potrzeb o znaczeniu ogólnobankowym i ogólnych potrzeb jednostek organizacyjnych.

Głównymi elementami kosztów ogólnych są: koszty wynagrodzeń pracowników zarządu i jego funkcjonowania, koszty funkcjonowania rad nadzorczych, koszty utrzymania budynków bankowych i ich wyposażenia technicznego, podatki, opłaty itp. Przypisanie tych kosztów określonej usłudze możliwe jest jedynie przez zastosowanie odpowiedniego klucza ich podziału. W przypadku kosztów rodzajowych możliwe jest wyodrębnienie z prowadzonej ewidencji tych kosztów wszystkich składników, które wiążą się z określoną usługą bankową. Koszty te obejmują koszty osobowe i rzeczowe, ale w ujęciu bardziej szczegółowym. Osobowe to np. koszty wynagrodzeń stałych, premie, ubezpieczenia, delegacje, świadczenia socjalne. Koszty rzeczowe to koszty pozyskiwania i utrzymania lokali bankowych, wyposażenia, zakupu i instalacji urządzeń technicznych, koszty remontów, napraw i konserwacji, koszty zakupu materiałów biurowych, podatki i opłaty oraz wiele innych.

Ostatnia grupa to koszty związane bezpośrednio ze świadczoną usługą. Także i w przypadku tych kosztów przypisanie ich konkretnej usłudze bankowej nie jest proste. Decydujący wpływ na poziom kosztów w tej grupie wywiera pracochłonność danej czynności bankowej, stopień wykorzystania wyposażenia technicznego czy też koszty związane z promowaniem danej usługi. Wysokość kosztów, jakie należy przypisać wybranej usłudze, jest tym większa, im mniejszy jest skład osobowy banku, bowiem każdy pracownik wykonuje codziennie wiele różnych czynności, trudno jest więc podzielić wynagrodzenie pracownika proporcjonalnie do zakresu aktualnie wykonywanych przez niego czynności. W praktyce także działalność marketingową banku dość rzadko przypisuje się do określonych usług bankowych, co uniemożliwia określenie efektywności tej sfery działalności banku.

Reasumując cena, jaką bank jest skłonny zapłacić swym deponentom, powinna pokrywać:

  • rzeczywisty koszt oprocentowania depozytów,
  • koszty bankowe związane z obsługą depozytu.

Z powyższego wynika, że działalność depozytowa jest typową działalnością kosztową banku.

W operacjach pasywnych banku dużą uwagę zwraca się na diagnozowanie, miejsce powstawania i analizę kosztów pozyskania środków pieniężnych, w operacjach aktywnych natomiast większe znaczenie ma ustalenie odpowiedniego poziomu oferowanych usług, co nie oznacza, że nie są związane z ponoszeniem przez bank kosztów. Jest to grupa operacji przychodowych, mających istotny wpływ na wynik finansowy banku. Problem ten zostanie szerzej opisany w IV rozdziale tej pracy, poświęconym analizie czynników wpływających na wynik finansowy banku.

Jak już wcześniej wspomniano, każda czynność bankowa wiąże się z ponoszeniem określonych kosztów, a więc dotyczy to także operacji aktywnych. Z jednej strony absorbują one zatrudnionych pracowników, z drugiej przy ich świadczeniu wykorzystywane jest wyposażenie banku. Ważnym celem działania każdego zarządu banku jest podejmowanie czynności związanych z minimalizacją ryzyka dotyczącego braku zwrotności środków pieniężnych udostępnionych klientom. Dokonanie wyczerpującej charakterystyki kosztów ponoszonych przez banki we wszystkich usługach byłoby trudne, w związku z tym zostanie ona przeprowadzona w odniesieniu do kredytowania podmiotów gospodarczych, w tym gospodarstw domowych[5].


[1] R. Mikołajczak, Metodyka …, ss. 119 – 120

[2] Zob. ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, Dz. U. Z 1995 r. nr 4, poz. 18 z późniejszymi zmianami

[3] J. Orłowski, Rezerwy zbyt wysokie, w: Prawo i Gospodarka z dnia 9 maja 2001 r.

[4] Szerzej: R. Mikołajczak, Metodyka …, op. cit., ss. 122 – 123

[5] Pominięto angażowanie środków bankowych w operacje papierami wartościowymi na rynku pieniężnym i kapitałowym, operacje leasingowe, operacje factoringowe itp.

Taryfa prowizji i opłat za czynności bankowe

Taryfa prowizji i opłat za czynności bankowe zawiera bardzo szczegółowy wykaz czynności bankowych, za które prowizje i opłaty są pobierane. Wskazuje, jakie usługi są odpłatne, a jakie bezpłatne. Stawki zawarte w taryfach są różne w poszczególnych bankach, ponieważ ich ustalenie jest autonomiczną decyzją danego banku. Wielkość stawek ustalana jest w oparciu o poziom kosztów i wysokość stawek stosowanych przez konkurencję.

Tabele prowizji i opłat są z reguły ustalane odrębnie dla operacji krajowych i zagranicznych. W przypadku operacji zagranicznych wyrażane są często w walucie, na ogół w dolarach amerykańskich (USD). Banki obowiązane są ogłaszać w miejscu wykonywania swych czynności, w sposób ogólnie dostępny, stosowane przez nie stawki oprocentowania, prowizji i opłat[1]. W indywidualnych przypadkach, jeżeli jest to ekonomicznie uzasadnione, negocjuje się wysokość oferowanych prowizji i opłat z właścicielem rachunku. Zachodzące częste zmiany w zakresie usług, a także uwagi klientów wymuszają bieżącą aktualizację stawek stosownie do zmieniającej się sytuacji na rynku.

W BGŻ S.A. Taryfy prowizji i opłat za czynności bankowe ustalane są w drodze uchwały Zarządu Banku. Na jej podstawie dyrektorzy poszczególnych oddziałów wydają zarządzenia wewnętrzne regulujące w sposób szczegółowy wysokość pobieranych prowizji i opłat, a w sytuacjach, gdy są one ograniczone procentowo lub kwotowo (minimum, maksimum) mogą, w granicach określonych w tej taryfie, ustalać własne minimalne i maksymalne stawki prowizji i opłat.

W dniu 1 stycznia 1997 roku w BGŻ S.A. obowiązywały dwie uchwały Zarządu Banku odnośnie prowizji i opłat: uchwała nr 13/B/94 z dnia 28 grudnia 1994 roku w sprawie prowizji i opłat za czynności bankowe w walucie krajowej wraz z późniejszymi zmianami oraz uchwała nr 48/B/96 w sprawie prowizji i opłat pobieranych za czynności bankowe w obrocie wartościami dewizowymi od osób krajowych i zagranicznych. W przypadku, gdy określone zostały dolne i górne granice opłat i prowizji, dyrektorzy oddziałów zobowiązani zostali do ustalenia konkretnych ich wysokości w zarządzeniach wewnętrznych. Dyrektor oddziału, po przeprowadzeniu rachunku ekonomicznego, mógł w stosunku do indywidualnych klientów podjąć decyzję o:

  • nie pobieraniu prowizji od wpłat i wypłat gotówkowych z rachunków bieżących, pod warunkiem nie oprocentowania środków na tych rachunkach,
  • nie pobieraniu opłat za prowadzenie rachunków bankowych, zachowując jednak prowizję od wpłat (i wypłat) gotówkowych na rachunki bankowe, zgodnie z umową zawartą pomiędzy BGŻ S.A. a posiadaczem tego rachunku.

Uchwała upoważniała także dyrektorów oddziałów do wyrażenia zgody w indywidualnych przypadkach, uzasadnionych interesem BGŻ S.A., na:

  • pobieranie prowizji i opłat w wysokościach niższych niż określone w zarządzeniach wewnętrznych i załącznikach do uchwały,
  • odstąpienie od pobierania prowizji i opłat.

Uprawnienie to nie dotyczyło ustalania wysokości prowizji od poręczeń, gwarancji bankowych, regwarancji i awali.

W uchwale zawarty został zapis o nie pobieraniu prowizji i opłat od pracowników BGŻ S.A. i BS zrzeszonych w BGŻ S.A. oraz emerytów i rencistów – byłych pracowników Banku i BS w nim zrzeszonych z tytułu wykonywanych na ich rzecz niektórych operacji, wymienionych w załącznikach do uchwały.

Część I Taryfy prowizji i opłat to Zasady pobierania prowizji i opłat, zawierające między innymi następujące ustalenia:

  1. Za usługi inne (nietypowe), nie przewidziane w załącznikach do uchwały, dyrektor oddziału BGŻ S.A. może ustalić opłatę nie wyższą niż 100 zł.
  2. Prowizje od wpłat na rachunki bankowe prowadzone w innych bankach niż BGŻ S.A. pobiera się od wpłacającego, chyba że została zawarta umowa pomiędzy BGŻ S.A. a posiadaczem rachunku bankowego o pobieraniu prowizji od posiadacza rachunku.

Prowizje od wpłat wnoszonych na rachunki bankowe prowadzone w BGŻ S.A. pobiera się od wpłacającego lub posiadacza rachunku, zgodnie z zawartą umową pomiędzy BGŻ S.A. a posiadaczem tego rachunku.

Prowizje od wpłat mogą być pobierane od posiadacza rachunku bankowego miesięcznie lub okresowo w formie ryczałtu, nie rzadziej jednak niż raz na kwartał. Częstotliwość pobierania prowizji ustala się w umowie.

  1. Za czynności i usługi bankowe wykonywane na podstawie umów zawartych przez BGŻ S.A. z instytucjami lub podmiotami gospodarczymi, na zlecenie których dokonywane są operacje, oddziały pobierają prowizję lub opłatę od tych instytucji w wysokości określonej w umowie.
  2. Za czynności i usługi bankowe przeprowadzane za pośrednictwem Krajowej Izby Rozliczeniowej na rzecz innych banków, oddziały pobierają opłatę w wysokości określonej przez KIR powiększonej o 25% marży bankowej.
  3. Za wykonywanie czynności zleconych przez inny bank oddział pobiera prowizję lub opłatę w wysokości uzgodnionej w umowie z tym bankiem.

Za zastępczą obsługę kasową klientów innych banków oddział pobiera od banku zlecającego prowizję w wysokości 0,5% kwoty obrotów kasowych pomniejszonych o kwoty, od których prowizję uiszcza klient.

Za dokonywane zastępczo operacje wpłat i wypłat oddział uiszcza i pobiera opłaty zgodnie z podpisanymi porozumieniami o wzajemnej zastępczej obsłudze obrotu oszczędnościowego i czekowego z bankami oraz umową z Pocztą Polską S.A.

  1. Nie pobiera się prowizji i opłat od:
  • otwarcia i prowadzenia rachunków: lokat terminowych podmiotów gospodarczych i innych jednostek organizacyjnych, wkładów oszczędnościowych, oszczędnościowo – rozliczeniowych, na których gromadzone są środki na cele charytatywne, środków, które na mocy ustawy powinny być wyodrębnione na oddzielnych kontach bankowych (np.. zakładowy fundusz świadczeń socjalnych) oraz dokonywanych na tych rachunkach wpłat i wypłat gotówkowych, z wyłączeniem rachunków środków na cele charytatywne i wyodrębnionych,
  • wpłat na cele użyteczności publicznej, których wniesienie upoważnia ofiarodawcę na mocy przepisów szczególnych do uzyskania ulgi w podatku dochodowym,
  • wpłat na poczet spłat kredytów i odsetek zaciągniętych w BGŻ S.A. oraz od wypłat kredytów realizowanych z rachunków kredytowych i rachunków bieżących,
  • wpłat z tytułu innych zobowiązań w stosunku do BGŻ S.A. (np. z tytułu najmu lokalu BGŻ S.A., dostaw robót i usług) oraz wypłat na rzecz dostawców usług dla BGŻ S.A.
  1. Za zastępczą obsługę kasową jednostek budżetu państwa oddziały pobierają prowizję i opłaty w wysokościach uzgodnionych z odpowiednim oddziałem NBP.
  2. Skup euroczeków dokonywany jest nieodpłatnie.
  3. Nie pobiera się opłat za poszukiwanie rachunków bankowych i udzielanie pisemnej informacji o obrotach i stanach rachunków, gdy poszukiwanie dokonywane jest na żądanie sądu, prokuratora lub Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej w sprawach karnych, karnych – skarbowych, o alimenty lub rentę mającą charakter alimentów.
  4. Kwoty pobieranych prowizji i opłat podlegają zaokrągleniu na zasadach ogólnie obowiązujących.

Kolejne części Taryfy stanowią podstawę do określenia wysokości prowizji i opłat w poszczególnych oddziałach BGŻ S.A. Zawierają zarówno stawki procentowe, jak i kwotowe, z określoną w większości przypadków dolną i górną ich granicą.

Na podstawie wymienionej uchwały Dyrektor Oddziału Operacyjnego w Głogowie wydał w dniu 4 stycznia 1995 roku Zarządzenie nr 1/95 wprowadzające Taryfę prowizji i opłat za czynności bankowe w walucie krajowej pobieranych przez BGŻ S.A. Oddział Operacyjny w Głogowie. Taryfa podzielona została na pięć części:

  1. Rachunki bankowe i rozliczenia pieniężne,
  2. Obrót oszczędnościowy,
  • Kredyty,
  1. Przechowywanie w depozycie bankowym,
  2. Inne czynności.

Stawki procentowe prowizji w większości przypadków ustalone zostały poniżej górnej granicy zaproponowanej w Uchwale. Stawkę za realizację przelewów ustalono kwotowo, co wydaje się słuszne, gdyż pracochłonność związana z tą czynnością nie zależy od kwoty przelewu. Taryfa obowiązywała do dnia 4 czerwca 1997 roku.

Na podstawie Uchwały nr 25/B/97 Zarządu BGŻ S.A. z dnia 21 maja 1997 roku Dyrektor Oddziału wydał Zarządzenie nr 9/97 w sprawie prowizji i opłat za czynności bankowe w walucie krajowej obowiązujące od dnia 5 czerwca 1997 roku, zgodnie z którym straciło moc Zarządzenie nr 1/95 z dnia 4 stycznia 1995 roku wraz z późniejszymi zmianami.

W części Zasady pobierania przez BGŻ S.A. prowizji i opłat dokonano następujących zmian:

  1. zniesiono zwolnienie z pobierania prowizji i opłat za:
  • otwarcie i prowadzenie rachunków środków, które na mocy ustawy powinny być wyodrębnione na oddzielnych kontach bankowych (np. zakładowy fundusz świadczeń socjalnych),
  • wpłaty na cele użyteczności publicznej, których wniesienie upoważnia ofiarodawcę na mocy przepisów szczególnych do uzyskania ulgi w podatku dochodowym,
  • sporządzenie i przekazanie informacji na wniosek: sądu, prokuratora, Najwyższej Izby Kontroli oraz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w sprawach, o których mowa w ustawie Prawo Bankowe, naczelnika urzędu skarbowego w sprawach, o których mowa w ustawie o zobowiązaniach podatkowych, Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej lub dyrektora urzędu kontroli skarbowej w sprawach, o których mowa w ustawie o kontroli skarbowej,
  1. wprowadzono zwolnienie z pobierania prowizji i opłat za:
  • wpłaty na rachunki, na których gromadzone są środki na cele charytatywne,
  • ustalenie dopuszczalnego limitu debetu w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym,
  • przyznanie kredytu konsumpcyjnego w rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowym,
  • dokonanie adnotacji o zmianie adresu zamieszkania posiadacza rachunku oszczędnościowego lub oszczędnościowo – rozliczeniowego,
  • wymianę starych znaków pieniężnych na nowe,
  1. inne:
  • zwolniono z pobierania prowizji i opłat wpłaty z tytułu (dotychczas na poczet) spłat kredytów zaciągniętych w BGŻ S.A. i odsetek od tych kredytów,
  • wycofano zapis o pobieraniu prowizji za zastępczą obsługę kasową klientów innych banków.

W Taryfie prowizji i opłat dokonano w każdej jej części wyraźnego podziału na prowizje i opłaty, czego nie było w Taryfie obowiązującej wcześniej. W jej skład wchodzą następujące części:

  1. Rachunki bankowe i rozliczenia pieniężne,
  2. Obrót oszczędnościowy,
  3. Pozostałe czynności związane z obsługą rachunków bankowych i obrotem oszczędnościowym,
  4. Kredyty,
  5. Przechowywanie w depozycie bankowym i udostępnianie skrytek sejfowych,
  6. Inne czynności,
  7. Home Banking,
  8. Karta płatnicza.

Zwiększeniu uległy:

  • prowizja za realizację przelewów na rachunki prowadzone prze inne oddziały BGŻ S.A. i inne banki – z 2 do 4 zł,
  • opłata za otwarcie rachunku bankowego – z 10 do 15 zł miesięcznie,
  • prowizja przygotowawcza od kwoty przyznanych kredytów – o 0,5%,
  • sporządzenie na wniosek klienta oceny jego sytuacji ekonomiczno – finansowej (zdolności kredytowej) – z 25 do 100 zł.

Wprowadzono:

  • opłatę za udzielanie telefonicznych informacji o stanie rachunku bankowego w wysokości 5 zł miesięcznie,
  • prowizję od nie wykorzystanej kwoty/transzy kredytu, za gotowość[2] – w wysokości 0,5% w stosunku miesięcznym,
  • opłatę za rozpatrzenie wniosku podmiotu gospodarczego o kredyt, gwarancję, poręczenie, regwarancję, awal oraz zmianę warunków spłaty należności – w wysokości 150 zł, w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku opłata zostaje zaliczona na poczet prowizji od udzielonego kredytu.

Bez zmian pozostały:

  • stawka procentowa prowizji od wpłat i wypłat gotówkowych w wysokości 0,3% , zwiększyła się jedynie jej dolna granica kwotowa – z 0,7 do 1 zł,
  • opłata za prowadzenie rachunku bankowego w wysokości 8 zł miesięcznie.

Wymieniono tylko prowizje i opłaty najczęściej stosowane.

Kolejna zmiana nastąpiła 29 września 1997 roku na podstawie Uchwały nr 54/B/97 Zarządu BGŻ S.A. z dnia 15 września 1997 roku, w oparciu o którą wydane zostało Zarządzenie nr 15/97 Dyrektora Oddziału Operacyjnego w Głogowie wprowadzające I zmianę Taryfy prowizji i opłat. W wyniku jej wprowadzenia zmniejszono z 4 do 2 zł prowizję za realizację przelewów na rachunki bankowe prowadzone przez inne oddziały BGŻ S.A. i inne banki. Opłatę za rozpatrzenie wniosku podmiotu gospodarczego o kredyt w wysokości 150 zł zastąpiono prowizją w wysokości 0,2%, maksymalnie 250 zł. Bez zmian pozostał zapis o jej zaliczeniu na poczet prowizji przygotowawczej w przypadku udzielenia kredytu.

Następna zmianę wniosła Uchwała nr 15/B/99 w sprawie prowizji i opłat za czynności bankowe w obrocie krajowym i w obrocie wartościami dewizowymi z dnia 18 marca 1999 roku, na podstawie której straciły moc wszystkie wcześniejsze uchwały podjęte w tej sprawie. Uchwała weszła w życie z dniem 12 kwietnia 1999 roku. Zawarto w niej upoważnienie dla dyrektorów oddziałów do:

  • nie pobieraniu prowizji i opłat lub stosowania w wysokościach niższych niż określone w Taryfie, w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy, w celu pozyskania nowych klientów lub promowania nowych usług,
  • ustalania prowizji i opłat za czynności nie przewidziane w Taryfie i Zasadach pobierania prowizji i opłat.

Zapisy Uchwały zobowiązują dyrektorów oddziałów do:

  • określania wysokości pobieranych stawek prowizji i opłat z uwzględnieniem postanowień Taryfy i Zasad pobierania prowizji i opłat,
  • analizowania i okresowego weryfikowania stosowanych stawek prowizji i opłat,
  • ustalenia stawek maksymalnych w porozumieniu z Dyrektorem Departamentu Operacji Zagranicznych w odniesieniu do tych czynności w oborcie wartościami dewizowymi, dla których górne granice stawek nie zostały określone w Uchwale.

Uchwała zawiera także zapis, że ulgi w prowizjach i opłatach, zawarte w umowach z klientami, obowiązują do czasu upływu ważności umów, ich wypowiedzenia lub renegocjacji.

Należy zauważyć, że poprzednie Uchwały nie regulowały okresu, na jaki dyrektorzy oddziałów mogli podejmować decyzje o nie pobieraniu prowizji i opłat lub stosowaniu stawek niższych niż określone w Taryfie.

Na podstawie wymienionej wcześniej Uchwały Dyrektor Oddziału Operacyjnego w Głogowie wydał w dniu 9 kwietnia 1999 roku Zarządzenie nr 4/99 w sprawie prowizji i opłat za czynności bankowe w obrocie krajowym i w obrocie wartościami dewizowymi obowiązujące od dnia 12 kwietnia 1999 roku, anulujące wszystkie wcześniejsze Zarządzenia w sprawie prowizji i opłat.

W części Zasady pobierania prowizji i opłat wprowadzono zapisy dotyczące obrotu wartościami dewizowymi. Nowa Taryfa składa się z następujących części:

  1. Rachunki bankowe,
  2. Obrót oszczędnościowy,
  3. Pozostałe czynności związane z obsługą rachunków bankowych i obrotem oszczędnościowym,
  4. Karta płatnicza BGŻ S.A. POLCARD,
  5. Karta płatnicza BGŻ S.A. VISA Classic,
  6. Home Banking,
  7. Kredyty,
  8. Gwarancje, poręczenia, regwarancje, awale,
  9. Skup i sprzedaż wartości dewizowych oraz inkaso czeków,
  10. Inkaso dokumentowe,
  11. Akredytywa dokumentowa,
  12. Obsługa banków krajowych i zagranicznych,
  13. Prowizje i opłaty bankowe dotyczące czeków w obrocie zagranicznym pobierane przez BGŻ S.A. od banków krajowych i zagranicznych,
  14. Zlecenia różne w obrocie wartościami dewizowymi,
  15. Inne czynności w obrocie krajowym,
  16. Przechowywanie w depozycie bankowym i udostępnianie skrytek sejfowych,
  17. Zryczałtowane opłaty pocztowe i telekomunikacyjne w obrocie krajowym i zagranicznym.

W większości przypadków zmianom nie ulegają stawki procentowe prowizji, zmieniają się jednak ich dolne i górne granice. Zasadnicze zmiany dotyczyły:

  • zwiększenia z 0,3 do 0,4% prowizji od wpłat gotówkowych na rachunki prowadzone przez inne banki,
  • zwiększenia z 2 zł do 2,50 prowizji za realizację przelewów – ustalona została na najniższym możliwym poziomie,
  • wprowadzenia osobnej prowizji za rozliczenia płatności z tytułu składek na rzecz ZUS – 3,5 zł,
  • zmiany pobierania prowizji za realizację pilnych płatności z wpływów bieżących – zrezygnowano ze stawki kwotowej w wysokości 10 zł od każdej dyspozycji realizowanej z wpływów bieżących i ustalono stawkę procentową 0,1% kwoty płatności pokrytych wpływami bieżącymi, minimalnie 10 zł, maksymalnie 300 zł,
  • zwiększenia opłaty za prowadzenie rachunku bankowego z 8 do 10 zł,
  • zwiększenia opłaty za telefoniczne udzielanie informacji o stanie rachunku bankowego z 5 do 12 zł,
  • zamianie opłaty za rozpatrzenie wniosku o kredyt oraz zmianę, na wniosek klienta, warunków umowy w kwocie 150 zł prowizją w wysokości 0,2%, minimalnie 15 zł, maksymalnie 300 zł.

[1] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe, op. cit., art. 111

[2] Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997r. Prawo bankowe, op. cit., art. 77

Umowa kredytu może określać, że od kredytu postawionego do dyspozycji kredytobiorcy i przez niego nie wykorzystanego przysługuje bankowi odrębna prowizja.

Polityka cenowa w działalności banków

Zaostrzanie się konkurencji na rynku usług finansowych, zmiany przepisów regulujących ten sektor oraz spadek lojalności klientów w stosunku do banku powoduje wzrost znaczenia polityki cenowej w odniesieniu do usług świadczonych przez banki. Celem polityki cenowej powinno być wyznaczanie ceny na takim poziomie, aby gwarantowała pożądaną wielkość sprzedaży, a także zabezpieczała cele strategiczne instytucji finansowej[1]. Polityka cenowa banku obejmuje wszelkie decyzje odnośnie ustalania cen usług bankowych, nie tylko świadczonych obecnie przez bank, ale i nowych. Dla większości klientów cena jest jednym z najważniejszych czynników decydujących o wyborze banku. Klient przed podjęciem decyzji porównuje oferty różnych banków i z reguły wybiera ten, który proponuje najkorzystniejsze oprocentowanie lub pobiera najniższe opłaty za swoje usługi.

Ceny w operacjach bankowych mogą przyjmować różnorodne formy, podstawowe to[2]:

  • oprocentowanie kredytów,
  • oprocentowanie depozytów,
  • prowizje i opłaty za czynności bankowe.

Przy ich wyznaczaniu bank bierze pod uwagę wiele różnych czynników. Są to między innymi: konkurencja, przepisy rządowe, polityka Narodowego Banku Polskiego (NBP), struktura kosztów, popyt, wartość usługi dla klienta. Polityka cenowa musi być bowiem dostosowana do rodzaju oferowanych usług. Wysoka dynamika zmian narzuca potrzebę nie tylko reagowania na nie, ale i ich wyprzedzania po to, by być szybszym od konkurencji. Wymusza rozpoznanie wszystkich czynników wpływających na rynek usług finansowych, określenie siły ich oddziaływania oraz przewidywanie ich rozwoju w przyszłości.

NBP może wpływać na działalność kredytową banków za pomocą różnych instrumentów. Głównym jest kredyt refinansowy, a od 1993 roku kredyt redyskontowy. Poprzez podwyższanie lub obniżanie stopy procentowej od tych kredytów NBP wpływa na politykę cenową banków. Tanie kredyty mogą spowodować ożywienie gospodarcze i pobudzić popyt na rynku, drogie z kolei – wywołują odwrotny skutek. Znaczenie tych stóp spada wraz z rozwojem rynku pieniężnego, a tym samym funkcjonującego w jego ramach rynku międzybankowego. W praktyce banki coraz częściej wykorzystują w umowach kredytowych stopę WIBOR, a banki z udziałem kapitału zagranicznego stopę LIBOR jako stopę podstawową i powiększają ją o swoją stałą marżę[3]. Innym elementem powodującym podrożenie kredytów w gospodarce jest poziom rezerw obowiązkowych w bankach. Rezerwy te stanowią zabezpieczenie oszczędności, ale powodują również podrożenie kosztów kredytu. Banki nie mogą przeznaczać pieniędzy przekazanych do NBP na kredyt, nie mogą więc na nich zarabiać, muszą natomiast płacić klientom odsetki od środków. W związku z tym podwyższają oprocentowanie kredytów.

Analizując wpływ czynników ekonomicznych, banki muszą brać również pod uwagę rozwój giełdy papierów wartościowych i wkraczanie na rynek funduszy powierniczych, a ostatnio także emerytalnych, które odciągają potencjalnych klientów od lokat, a także wchodzenie na rynek banków i innych instytucji międzynarodowych z ofertą kredytową dla polskich inwestorów. Coraz częściej banki tworzą własne firmy ubezpieczeniowe. Jest to widoczny symptom czasu przejawiający się w zacieraniu granic między usługami bankowymi a usługami ubezpieczeniowymi.

Koszty pojedynczej usługi są trudne do ustalenia, szczególnie w przypadku oferowania wielu różnorodnych usług. Banki często prowadzą politykę polegającą na tym, że usługi bardziej zyskowne finansują usługi mniej opłacalne. Najczęściej jednak minimalny poziom ceny usługi wyznaczany jest przez koszty. W warunkach gospodarki rynkowej banki nie mogą sobie pozwolić na oferowanie usług przynoszących straty.

Polityka cenowa banku powinna być rozważana w odniesieniu do rynku lokat oraz kredytów. W rozważaniach nie bierze się pod uwagę czynników makroekonomicznych związanych z polityką finansową państwa, traktując je jako niezależne od banku[4].

Lokaty to podstawowe źródło funduszy kredytowych. Dla banku stanowią koszty, ponieważ musi on wypłacić deponentom w uzgodnionym czasie odsetki. Wysokość stopy procentowej kredytów zależy przede wszystkim od oprocentowania oszczędności. Różnica między tymi stopami stanowi zysk banku. Marże kredytowe oraz prowizje są więc kalkulowane w oparciu o oprocentowanie depozytów. Suma tych elementów określa minimalną stopę procentową kredytów, jeszcze opłacalną dla banku[5].

Wysokość stopy procentowej zależy od wpływu różnych czynników. Jednym z nich jest stopa inflacji. Ustalanie stopy procentowej przez banki powyżej lub poniżej stopy inflacji może zachęcać lub zniechęcać klientów do lokowania swoich oszczędności w banku. W 1993 roku, w wyniku prowadzenia przez banki polityki stopy procentowej lokat niższej od stopy inflacji, zmalały oszczędności klientów indywidualnych w bankach. Zainteresowanie lokatami długoterminowymi było małe, a przecież właśnie te lokaty stabilizują fundusze banku. W takiej sytuacji bardzo łatwo stracić starych klientów, a pozyskanie nowych jest trudne w warunkach konkurencji. Na podstawie badań przeprowadzonych w krajach rozwiniętych stwierdzono, że koszt zdobycia nowego klienta jest czterokrotnie wyższy niż utrzymania starego[6]. Nie powinno się więc zdobywać lub pozbywać klientów w zależności od sytuacji i potrzeb, bo klient zrażony do danego banku może już do niego nie wrócić. Bardzo łatwo utracić reputację na rynku, jej odbudowa natomiast to długotrwały proces.

Następnym czynnikiem wpływającym na politykę cenową jest poziom dochodu dyspozycyjnego społeczeństwa. Wielkość gromadzonych oszczędności rośnie wraz ze wzrostem zamożności społeczeństwa. Oszczędności mogą być lokowane w bankach, w funduszach powierniczych czy emerytalnych, można za nie nabywać papiery wartościowe, akcje przedsiębiorstw, kupować nieruchomości, złoto, antyki, obrazy itp. Od polityki banku zależy, czy klienci zdecydują się złożyć swoje oszczędności w banku czy też będą szukać innych form lokacyjnych.

Kolejnym czynnikiem mającym wpływ na ceny usług bankowych są cele strategiczne banku. Ceny powinny uwzględniać planowaną stopę zwrotu z inwestycji, w związku z tym ich poziom będzie od tej stopy zależny. Bank musi też brać pod uwagę wysokość stóp procentowych oferowanych przez konkurencję. Może to zapobiec przenoszeniu oszczędności przez klientów do innych banków, proponujących wyższe odsetki w odniesieniu do podobnych usług.

Kredyty to druga podstawowa grupa usług świadczonych przez bank. Na wysokość stopy procentowej kredytów wpływa wiele czynników. Według Ch. Ennew najważniejszymi są status kredytobiorcy oraz rodzaj zabezpieczenia. Banki zachodnie zwracają uwagę na takie czynniki, jak: wiek kredytobiorcy, stan posiadania, poprzednia historia kredytowa, dochód, karalność, zawód itd. Związane z tym czynności są rutynowe i mają na celu zminimalizowanie ryzyka[7]. Forma zabezpieczenia kredytu także wpływa na wysokość jego oprocentowania. W bankach zagranicznych udzielane są osobom fizycznym także kredyty nie zabezpieczone. Najczęściej są to nieduże kwoty ustalane w relacji do stałych dochodów oraz linie kredytowe dla klientów lepiej sytuowanych, zajmujących dobrze płatne stanowiska, cieszących się zaufaniem banku. Pozwala to na wyeliminowanie wszelkich formalności zabierających czas. Stopa procentowa w przypadku nieposiadania zabezpieczenia z reguły jest wyższa, wiąże się to z faktem większego ryzyka ponoszonego przez bank.

Następnym elementem polityki cenowej są taryfy prowizji i opłat. Prowizje i opłaty bankowe pobierane są za operacje bankowe wykonywane na zlecenie klientów. Inne taryfy stosowane są dla klientów indywidualnych, inne dla podmiotów gospodarczych. Każdy bank ma własne taryfy prowizji i opłat. Konkurencja rynkowa między bankami powoduje tendencję do zmniejszania marży odsetkowej, co z kolei zmusza banki do szukania innych źródeł dochodów w celu zapewnienia zysku na odpowiednim poziomie[8]. Banki rozwijają w związku z tym inne formy usług bankowych i coraz to większe znaczenie przypisują prowizjom i opłatom za czynności bankowe. W okresie, kiedy banki miały wystarczająco wysokie dochody z działalności kredytowej, usługi operacyjne mogły być bezpłatne. W czasach gospodarki rynkowej przekracza to możliwości finansowe banku. Świadczenie usług kosztuje, a więc i pobieranie opłat za nie jest w pełni uzasadnione. Szerzej ten temat zostanie przedstawiony w dalszej części tej pracy.

Celem polityki cenowej banku jest ustalanie takich cen, które gwarantują odpowiednią rentowność jego działalności usługowej oraz wpływają na stabilizację lub wzmocnienie pozycji rynkowej banku. W następnym rozdziale zaprezentowana zostanie metodyka ustalania cen aktywnych, biernych i pośredniczących usług bankowych oraz strategia cenowa banku.


[1] B. Żurawik W. Żurawik, Marketing …, op. cit., s. 215

[2] M. Pluta-Olearnik, Marketing usług bankowych, PWE S.A., Warszawa 1999, s. 81

[3] R. Mikołajczak, Metodyka ustalania kosztów i cen wybranych usług bankowych, w: Praca zbiorowa pod redakcją J. Szambelańczyka, Ekonomika Banku Spółdzielczego, Biblioteka Menedżera i Bankowca, Warszawa 1999, s. 118

[4] B. Żurawik W. Żurawik, Marketing …, op. cit. s. 217

[5] M. Rajczyk, Banki komercyjne, Fundacja Edukacji Ekonomicznej, Katowice 1992, s. 98 – 99

[6] B. Żurawik W. Żurawik, Marketing …, op. cit., s. 38

[7] B. Żurawik W. Żurawik, Marketing …, op. cit., s. 219

[8] M. Rajczyk, Interesy jednostek gospodarczych w bankach komercyjnych, Katowice 1993, s. 182

Operacje bankowe bierne

Operacje bierne polegają na gromadzeniu wkładów i lokat, emitowaniu papierów wartościowych i wykonywaniu czynności zmierzających do powiększenia sumy środków znajdujących się w dyspozycji banków. Źródłem środków gromadzonych w ramach biernych operacji banku mogą być:

* wkłady oszczędnościowe ludności,
* pieniądz transakcyjny i lokaty terminowe jednostek gospodarczych przechowywane na rachunkach bankowych,
* środki pieniężne sfery budżetowej, różnych instytucji i organizacji przechowywane na rachunkach bankowych,
* lokaty przyjmowane od innych banków,
* kredyt refinansowy zaciągany w banku centralnym (NBP).

Do operacji biernych można także zaliczyć emitowanie przez bank własnych obligacji i powiększenie kapitału przez emitowanie akcji. Bierną operacją w banku emisyjnym jest emitowanie znaków pieniężnych.

Operacja polegająca na zaciąganiu kredytu przez bank komercyjny jest z jego punktu widzenia operacją bierną. Operacja emitowania pieniądza gotówkowego, będąca operacją bierną banku centralnego, polega na zasilaniu banków komercyjnych znakami pieniężnymi w ciężar ich rachunków bieżących, a banki wypłacają gotówkę swoim klientom.

Zakończenie pracy mgr

Ryzyko jest nieodłącznie związane z działalnością banku, podobnie jak każdej innej firmy. Można jedynie wpłynąć na jego poziom przez aktywne nim zarządzanie.

Banki zapobiegają nadmiernemu ryzyku kredytowemu, odpowiednio formułując warunki umowy, przeprowadzając dokładną ocenę klientów i w konsekwencji albo decydują się na ponoszenie ryzyka, albo go unikają rezygnując z finansowania. Najczęściej banki dodatkowo zabezpieczają się, przenosząc ryzyko lub jego część na inny podmiot, przyjmując jako zabezpieczenie transakcji gwarancję innego banku, poręczenie dobrze prosperującej firmy, poręczenie osoby trzeciej lub przenoszą część ryzyka na firmę ubezpieczeniową, żądając ubezpieczenia transakcji.

W działalności bankowej nie można uniknąć ryzyka, gdyż w momencie podejmowania decyzji nie dysponuje się pełną informacją i nie zawsze można trafnie przewidzieć dalszy rozwój wydarzeń.

Banki starają się minimalizować ryzyko, weryfikując wiarygodność kredytową i wypłacalność klientów, aby wykluczyć sytuację, kiedy bank podpisuje umowę i udostępnia środki klientowi mało wiarygodnemu już w momencie podpisywania umowy, lub takiemu, którego utrata wypłacalności jest wielce prawdopodobna.

W ostatnich latach banki komercyjne doskonaliły procedury i narzędzia zarządzania ryzykiem kredytowym m.in. przez zmianę modelu ratingu wewnętrznego klientów korporacyjnych, wzmacnianie i usprawnianie procesu monitorowania kondycji kredytobiorców. Dla obniżenia poziomu ryzyka m. in. zaostrzono procedury udzielania kredytów detalicznych oraz wprowadzono zmiany parametrów i zasad funkcjonowania wszystkich produktów kredytowych adresowanych do klientów detalicznych.

Kredyty były i mogą być nadal aktywem generującym najwyższe dochody pod warunkiem, że będą spłacane w całości i w wyznaczonym terminie. Nie wystarczy odzyskanie pieniędzy w ogóle, bank zarządzający płynnością – wszystkimi składnikami aktywów i pasywów – jest zainteresowany terminowymi spłatami należności. Pieniądze w banku nie mogą leżeć na nie oprocentowanych rachunkach, każda ta sytuacja to nie tylko brak zysku – to ewidentna strata.

W objętych badaniem bankach funkcjonują różne systemy oceny zdolności kredytowej podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Głównym powodem stosowania odmiennych modeli szacowania ryzyka kredytowego jest zakres wiarygodnych i zweryfikowanych informacji ekonomiczno-finansowych, które można pozyskać od podmiotów funkcjonujących na podstawie pełnej księgowości (ksiąg handlowych) oraz podmiotów stosujących uproszczoną rachunkowość (kart podatkowych, zryczałtowanych form opodatkowania, ksiąg przychodów i rozchodów).

Stosownie do doświadczeń banków zachodnioeuropejskich także polskie banki w ocenie zdolności kredytowej stosują rating. Pozwala to na jednolitość ocen, stwarza możliwości wyboru kredytobiorców zaliczanych do grupy ryzyka akceptowanego przez bank, a zarazem jest to wygodny instrument szybkiego monitoringu kredytowego.

Prawne formy zabezpieczenia kredytu

Każdy kredyt udzielony przez bank jest obciążony ryzykiem jego niezwrócenia. Podejmując działania zmierzające do minimalizacji ryzyka kredytowego, banki udzielają kredytów tylko klientom posiadającym zdolność kredytową. Podstawą zabezpieczenia interesów banku jest dobra sytuacja ekonomiczno-finansowa kredytobiorcy, jednakże nawet przy najlepszych metodach oceny klienta trudno jest przewidzieć, czy sytuacja ta nie ulegnie pogorszeniu. Nawet solidna firma o dobrych fundamentach i wysokiej zdolności płatniczej może w wyniku splotu różnorodnych czynników, zwłaszcza w obliczu niestabilnych warunków gospodarowania, utracić zdolność płatniczą. Jest to dla banku wystarczający argument do żądania od kredytobiorców dodatkowych zabezpieczeń, będących instrumentem zaspokojenia roszczeń, w przypadku utraty zdolności klienta do spłaty kredytu. Zabezpieczenia służą bankom do odzyskania przyznanych kredytobiorcom środków pieniężnych wraz z odsetkami w przypadku zaprzestania spłat kredytu.[1]

Zabezpieczenia można podzielić na mające charakter materialny lub prawny. Zabezpieczenie materialne polega na przekazaniu bankowi w zamian za uzyskany kredyt ekwiwalentnej sumy pieniężnej lub innych praw majątkowych. Zabezpieczeniem tym jest posiadany przez kredytobiorcę majątek, którego łatwe upłynnienie zapewnia bankowi możliwość szybkiego wycofania udzielonego kredytu. Zabezpieczenie może mieć formą kaucji, blokady środków pieniężnych na rachunkach bankowych, przewłaszczenia rzeczy ruchomych. W przypadku tych zabezpieczeń ryzyko kredytowe nie zostaje przeniesione na osobę trzecią, a na określone wartości materialne będące w posiadaniu kredytobiorcy.

Zabezpieczenie prawne ma natomiast na celu uzyskanie przez bank możliwości ściągnięcia swoich wierzytelności od osób trzecich (np. poręczycieli) lub zapewnienie bankowi uprzywilejowanej pozycji w stosunku do innych wierzycieli przy dochodzeniu roszczeń z majątku kredytobiorcy (np. poręczenie wekslowe, poręczenie według prawa cywilnego, przelew wierzytelności, hipoteka, zastaw).

Najbardziej znanym podziałem prawnych zabezpieczeń kredytów, jest wyodrębnienie dwóch rozłącznych grup: osobistych i rzeczowych. Zabezpieczenie osobiste charakteryzuje się odpowiedzialnością osobistą (cywilną) osoby dającej zabezpieczenie, a więc całym jej majątkiem. Natomiast zabezpieczenie rzeczowe ogranicza odpowiedzialność osoby dającej zabezpieczenie do poszczególnych składników jej majątku. Podział ten opiera się wyłącznie na kryterium przedmiotowym (przedmiotu odpowiedzialności dłużnika).

Do zabezpieczeń osobistych należą:

1) poręczenie według prawa cywilnego,[2]

2) weksel własny in blanco,[3]

3) poręczenie wekslowe (awal),

4) gwarancja bankowa,[4]

5) przelew wierzytelności na zabezpieczenie,

6) przystąpienie do długu kredytowego,

7) pełnomocnictwo,

8) ubezpieczenie kredytu.

Do zabezpieczeń rzeczowych należą:

1) zastaw ogólny,

2) zastaw rejestrowy,[5]

3) zastaw na prawach według Kodeksu cywilnego,

4) przewłaszczenie na zabezpieczenie,

5) kaucja,

6) blokada środków na rachunku bankowym,[6]

7) hipoteka.

Bank może stosować kilka form zabezpieczenia jednocześnie, a jeżeli część kredytu została już spłacona, może zwolnić niektóre z nich, jeśli pozostałe zabezpieczają jego interes. Realna wartość zabezpieczenia przewyższa z reguły wysokość kredytu, gdyż wartość ta ulega wahaniom, musi również pokrywać koszty egzekucji.

Formę zabezpieczenia ustala się podczas negocjacji między bankiem i kredytobiorcą, a do najważniejszych czynników branych pod uwagę przez bank należą:

  • rodzaj i wysokość kredytu;
  • termin i sposób spłaty;
  • znajomość kredytobiorcy (dotyczy to głównie przedsiębiorstw) i określenie stopnia jego rzetelności;
  • sytuacja ekonomiczno-finansowa klienta i związane z nią ryzyko;
  • status prawny kredytobiorcy;
  • cechy danego zabezpieczenia, możliwość jego realnej kontroli oraz dochodzenia roszczeń w odniesieniu do określonej jego formy;
  • wielkość zabezpieczeń i różnorodność ich form;
  • przewidywany nakład pracy banku oraz koszt zabezpieczenia,
  • możliwość uwzględnienia danego rodzaju zabezpieczenia przy tworzeniu rezerw celowych;
  • zobowiązania finansowe kredytobiorcy.

Przyjęcie zabezpieczenia od kredytobiorcy wcale nie gwarantuje, że dzięki niemu cała kwota kredytu wraz z odsetkami i prowizją zostanie odzyskana. Nie ma, bowiem „zabezpieczeń idealnych”, jednak literatura wyróżnia cechy, którymi powinno charakteryzować się dobre zabezpieczenie:

  • płynność zabezpieczenia, czyli łatwość zbycia na wolnym rynku;
  • stosunkowo prosta konstrukcja prawna;
  • fakt zarejestrowania w przypadku zabezpieczeń rzeczowych;
  • wartość i łatwość wyceny;
  • zewnętrzny charakter zabezpieczenia; oznacza to, że zabezpieczenie dostarczane jest przez osobę trzecią, przez co jego wartość staje się niezależna od losów kredytobiorcy;
  • łatwe do obciążenia i niezbyt kosztowne.

Moment ustanowienia zabezpieczeń powinien być dostosowany do terminu podpisania umowy. Może być ono ustanowione przed udzieleniem, a także w czasie korzystania z kredytu, gdy jego spłata, według oceny banku, jest zagrożona z istotnych powodów, np. utraty majątku kredytobiorcy.

Zabezpieczenie może być ustanowione zarówno przez kredytobiorcę, jak i przez osobę trzecią. W przypadku ustanowienia kilku form zabezpieczenia jednocześnie, o kolejności i zakresie realizacji poszczególnych zabezpieczeń decyduje bank (wierzyciel).


[1] Grzywacz J., Podstawy bankowości, Difin, Warszawa 2002, s. 132

[2] Funkcjonowanie poręczenia, przelewu wierzytelności przystąpienia do długu, pełnomocnictwa, zastawu ogólnego, zastawu na prawach i hipoteki uregulowana została w przepisach Ustawy z dnia 23 kwietnia Kodeks Cywilny, Dz. U. Nr 16, póz. 93 z późn. zmianami.

[3] Weksel własny in blanco i poręczenie wekslowe funkcjonują w praktyce gospodarczej zgodnie z ustawą z dnia 28 kwietnia 1936 roku Prawo wekslowe, Dz. U. Nr 37, póz. 282.

[4] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, Dz. U. Nr 140, póz. 939.

[5] Zabezpieczenie to uregulowane jest ustawą z dnia 6 grudnia 1996 roku o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, Dz. U. Nr 149, póz. 703 z późn. zmianami.

[6] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, Dz. U. Nr 140, póz. 939.

Operacje bankowe pośredniczące

Operacje pośredniczące mają charakter usług bankowych wykonywanych przez banki odpłatnie na zlecenie i na rachunek klientów. Zalicza się do nich przede wszystkim prowadzenie rachunków bankowych i przeprowadzanie ich za pośrednictwem rozliczeń pieniężnych. Podobnie operacje zakupu i sprzedaży papierów wartościowych, dokonane na zlecenie klienta, są operacjami pośredniczącymi.

Osoby prawne i fizyczne mogą otwierać rachunki bankowe w wybranym banku. Umowa o otwarcie rachunku bankowego ma charakter cywilno – prawny, a umawiające się strony są równorzędnymi partnerami. W umowie rachunku bankowego bank zobowiązuje się do przechowywania środków pieniężnych posiadacza rachunku oraz do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Jednostki gospodarcze dokonują za pośrednictwem banków rozmaitych operacji rozliczeniowych, korzystają z kredytów, deponują lokaty terminowe, gromadzą fundusze o różnym przeznaczeniu.

Zgodnie z polskim prawem bankowym, w celu przechowywania środków pieniężnych i przeprowadzania rozliczeń związanych z działalnością gospodarczą banki prowadzą rachunki bieżące, pomocnicze i lokat terminowych. Ponadto klient może mieć wydzielone rachunki (np. dla rozliczeń zagranicznych, rachunki kredytów).

Od 1994r. jednostki gospodarcze mają obowiązek posiadania rachunku bankowego i przeprowadzenia za jego pośrednictwem określonych rozliczeń w formie bezgotówkowej.

Operacje bankowe czynne

Prawo bankowe, obowiązujące od lutego 1998r., stworzyło podstawy formalne przebudowy polskiej bankowości. Zreformowany model bankowości zapewnia dualizm w kierowaniu pieniądza oraz konkurencyjność między bankami.

Banki wydają regulaminy, nazywane też instrukcjami lub zarządzeniami, które określają rodzaje i warunki wykonywanych operacji.

W operacjach czynnych banki wykorzystują zgromadzone środki udzielając różnego rodzaju kredytów, lokując kapitały własne i klientów w korzystnych przedsięwzięciach.

Udzielanie kredytów krótko – i średnioterminowych jest podstawowym rodzajem operacji bankowych. Konsekwencją tej działalności jest poszukiwanie przez banki źródeł jej finansowania w postaci gromadzenia wkładów i oszczędności.

Obok podstawowych operacji w postaci udzielania kredytów, banki przeprowadzają także inne operacje czynne. Należy do nich lokowanie środków własnych i powierzonych przez klientów w papierach wartościowych oraz w innych korzystnych inwestycjach. Cechą operacji aktywnych jest działanie banku na własny rachunek i ryzyko. Innym rodzajem operacji czynnych jest udzielanie przez banki różnego rodzaju gwarancji, poręczeń. W operacjach tych banki wprawdzie nie angażują własnych środków, ale przejmują ryzyko za klienta zlecającego udzielenie gwarancji.